Ιωάννης Μουρέλος*
Καθηγητής Ιστορίας, ΑΠΘ

28-10-19

Επειδή τον τελευταίο καιρό ακούγονται και γράφονται απίστευτα και παντελώς ανακριβή πράγματα από επίσημα (και μη) χείλη σχετικά με το έπος του ’40, επιτρέψτε μου να επισημάνω τα εξής:

1) Τον Οκτώβριο του 1940, η Ελλάδα έκανε χρήση του νομίμου δικαιώματός της να αποκρούσει, εν ανάγκη με την ισχύ των όπλων, επιβουλή σε βάρος της εθνικής της ανεξαρτησίας και της εδαφικής της ακεραιότητας.

2) Ο ελληνο-ιταλικός πόλεμος δεν διαθέτει, ως εκ τούτου, ιδεολογική διάσταση, πλην εκείνης της προάσπισης της εθνικής επικράτειας.

3) Κατά τους πρώτους 13 μήνες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (Σεπτέμβριος 1939-Οκτώβριος 1940), παρακολουθώντας έντρομη τις εξελίξεις (ειδικότερα μετά την θεαματική και αναπάντεχη κατάρρευση της Γαλλίας τον Ιούνιο του 1940) , η Ελλάδα απέφυγε επιμελώς να προβεί στο στραβοπάτημα εκείνο, το οποίο θα προσέφερε την ευκαιρία σε όσους έτρεφαν βλέψεις εις βάρος της, να της επιτεθούν (π.χ. αποφυγή καταγγελίας της Ιταλίας για τον τορπιλλισμό της Έλλης, αν και ήταν από την πρώτη στιγμή γνωστή η ταυτότητα του υποβρυχίου). Πρόκειται για επιλογή ανάγκης, κοινή μεταξύ των μικρών και αδύναμων κρατών της περιόδου από το 1936 και μετά (Βέλγιο, Ολλανδία, Γιουγκοσλαβία κλπ).

4) Μετά τον Οκτώβριο του 1940, η Ελλάδα διεξάγει διμερή πόλεμο κατά της Ιταλίας, εκτός πλαισίου του γενικοτέρου πολέμου, που την ίδια στιγμή εμαίνετο στην Ευρώπη. Απόδειξη αποτελούν οι πλήρεις διπλωματικές σχέσεις, τις οποίες διατηρεί με την Γερμανία έως τον Απρίλιο του 1941. Το ίδιο ισχύει και με την κατηγορηματική άρνηση του Μεταξά, τον Νοέμβριο του 1940, να μεταβεί στο Λονδίνο και να συμμετάσχει σε κοινή συνδιάσκεψη της βρετανικής κυβέρνησης, των Dominions και των εξόριστων συμμαχικών κυβερνήσεων (πολωνικής, νορβηγικής, βελγικής, ολλανδικής) για την περαιτέρω πορεία του πολέμου. Μια τέτοια ενέργεια θα είχε ως άμεση συνέπεια να φορτωθεί η Ελλάδα και με έναν δεύτερο, ελληνο-γερμανικό, πόλεμο, πέραν του άνισου εκείνου, που διεξήγαγε ήδη σε βάρος της Ιταλίας. Επίσης, τον Ιανουάριο του 1941, λίγο προτού πεθάνει, ο Μεταξάς είπε κι ένα δεύτερο όχι, τη φορά εκείνη στους Βρετανούς, που επέμεναν να στείλουν στην Ελλάδα ανεπαρκέστατες δυνάμεις (δεν διέθεταν άλλωστε κάτι περισσότερο) για την εξυπηρέτηση των δικών τους προτεραιοτήτων (ψυχική ανακούφιση της ιδιαίτερα δοκιμασμένης την ίδια εποχή, κοινής γνώμης από τις γερμανικές αεροπορικές επιδρομές κατά των βρετανικών νήσων) κι ενώ τα πάντα προδίκαζαν την πανωλεθρία, που τελικά υπέστη,  το βρετανικό εκστρατευτικό σώμα τρεις μήνες αργότερα, επί του ελληνικού εδάφους. Συνεπώς, κυρίαρχο μέλημα του Μεταξά ήταν να φέρει σε πέρας τον πόλεμο κατά της Ιταλίας, δίχως να εμπλακεί στην ευρύτερη πολεμική προσπάθεια των Βρετανών.

5) Οι δυο πόλεμοι συγχωνεύονται μόνο έπειτα από την τριπλή κατοχή-γερμανική ιταλική,βουλγαρική- της εθνικής επικράτειας κατά τους μήνες Απρίλιο και Μάιο (Μάχη της Κρήτης) του 1941.

6) Το Όχι (σημ. ουδέποτε ειπώθηκε η λέξη, αλλά η φράση “Alors, c’est la guerre”) το είπαν ΚΑΙ ο Μεταξάς ΚΑΙ ο ελληνικός λαός.

7) Από εκεί και πέρα, τί σχέση έχουν οι ανύπαρκτοι ακόμα το 1940-1941 ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, ΕΔΕΣ κλπ, ο φασισμός, ο ναζισμός, ο λαικισμός, και δεν ξέρω τι άλλο;

Καταβάλεται πανταχόθεν προσπάθεια ασέλγειας σε βάρος της Ιστορίας για πολιτικο-κομματικούς σκοπούς. Επειδή, ως επαγγελματίας ιστορικός καταδικάζω απερίφραστα τέτοιου είδους ενέργειες, από όπου κι αν αυτές προέρχονται (από τα αριστερά, από τα δεξιά, από το υπερπέραν ή από τα έγκατα της γης…) έκρινα πως είχα καθήκον να σας αποστείλω το παρόν μήνυμα.

Χρόνια Πολλά σε όλους (-ες) για τη σημερινή μεγάλη επέτειο!

*Σχετικά με τον συγγραφέα του άρθρου:
Μουρέλος Ιωάννης, Γεωργίου (1952- ). Καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (του οποίου υπήρξε πρόεδρος τη διετία 2011-2013) και αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Ποντιακών Ερευνών.). Γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης (προπτυχιακές και μεταπτυχιακές σπουδές, διδακτορικό). Στο παρελθόν συνεργάσθηκε με το Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών (1981-1982) και διετέλεσε επιστημονικός συνεργάτης του Ιστορικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών (1983-1986). Διετέλεσε διευθυντής του Ιδρύματος Μελετών Χερσονήσου του Αίμου (ΙΜΧΑ) από το 2000 έως το 2008 και αντιπρόεδρος του ιδίου Ιδρύματος από το 2008 έως το 2016. Είναι μέλος της Ελληνικής Ιστορικής Εταιρείας, του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου, εταίρος του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών «Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος», συνεργάτης της Ελληνικής Επιτροπής Στρατιωτικής Ιστορίας. Κατά καιρούς έχει διδάξει στα πανεπιστήμια του Παρισιού, του Άμστερνταμ και στο Ινστιτούτο Ανωτάτων Διεθνών Σπουδών της Γενεύης. Είναι συγγραφέας αυτοτελών μελετών και πολλών άρθρων που έχουν δημοσιευθεί στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Έχει τιμηθεί από τη γαλλική κυβέρνηση με το παράσημο του Ιππότη των Γραμμάτων και των Τεχνών (Chevalier des Arts et des Lettres).

Δημοσιεύσεις

L’intervention de la Grèce dans la Grande GuerreCollection de l’Institut Français d’Athènes, Αθήνα, 198
Fictions et Réalités. La France, La Grèce et la stratégie des opérations périphériques dans le sud-est européen, 1939-1940, Institute for Balkan Studies, Θεσσαλονίκη, 1990
Τα «Νοεμβριανά» του 1916. Από το Αρχείο της Μεικτής Επιτροπής Αποζημιώσεων των θυμάτων, Αθήνα, Εκδόσεις Παττάκη, 2007
«Η Προσωρινή Κυβέρνηση της Θεσσαλονίκης και οι σχέσεις της με τους Συμμάχους», Μνήμων, Τόμος Η΄, Αθήνα, 1980-1982, σ.150-188
«Η Γαλλοτουρκική προσέγγιση του 1921. Το Σύμφωνο Franklin-Bouillon και η εκκένωση της Κιλικίας», Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικών Σπουδών, Τόμος Δ΄ Αφιέρωμα στη Μικρασιατική Καταστροφή, Αθήνα, 1983, σ.211-276
«Το καθεστώς των Τηλεπικοινωνιών στην Κρήτη (1870-1913)», Εγνατία, ΤόμοςΑ΄, Θεσσαλονίκη, 1989, σ.279-300
«Πληθυσμιακές ανακατατάξεις την επομένη των Βαλκανικών Πολέμων. Η πρώτη απόπειρα Ανταλλαγής των Πληθυσμών ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία», Η Συνθήκη του Βουκουρεστίου και η Ελλάδα, ΙΜΧΑ, Θεσσαλονίκη, 1990, σ. 175-190
“Les événements de Décembre 1916 à Athènes. Les travaux et les jours de la Commission Mixte des Indemnités”, La France et la Grèce dans la Grande Guerre, Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας ΑΠΘ-Institut d’ Histoire des Conflits Contemporains, Θεσσαλονίκη, 1992, σ.111-120
“La Grèce et la stratégie des Grandes Puissances dans les Balkans, 1939-1941. Histoire d’un rendez-vous manqué”, L’ année 1941. La mondialisation du conflit, Editions du Mémorial de Caen, Caen, 1993, σ. 21-30.
“Y a-t-il eu un impérialisme grec ?”, Guerres mondiales et Conflits contemporains, αρ.172, Presses Universitaires de France, Παρίσι, 1993, σ.5-11
“A l’ ombre de l’ Acropole. Espionnage et contrainte politique en Grèce pendant la Grande Guerre”,  Relations Internationales, Institut des Hautes Etudes Internationales, αρ. 78, Παρίσι-Γενεύη, 1994, σ. 175-184.
“Le pacte tripartite anglo-franco-turc d’octobre 1939 et ses problèmes de mise en application ”, Des Etoiles et des Croix. Mélanges offerts à Guy Pedroncini, Editions Economica, Παρίσι, 1995, σ. 409-432
“Les origines de la guerre civile en Grèce ”, L’ année 1944. Les Libérations, Editions du Mémorial de Caen, Caen, 1998, σ. 175-179
“Le fondement du discours gaullien vis-à-vis de l’Orient méditerranéen”, Cahiers de la Fondation Charles De Gaulle, αρ. 14, Παρίσι, 2004, σ. 60 – 68
“Le front d’Orient en 1916. Enjeux et stratégies ”,  The Salonica Theatre of Operations and the outcome of the Great War, Institute for Balkan Studies – National Research Foundation “Eleftherios K. Venizelos”, Θεσσαλονίκη, 2005, σ.37 – 52
«The 1914 Persecutions of Greeks in the Ottoman Empire and the First Attempt at an Exchange of Minorities between Greece and Turkey», The Genocide of the Ottoman Greeks Scarsdale, NY, 2011, σ. 113 – 136
“Το Θέατρο Επιχειρήσεων της Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πολιτικά διακυβεύματα και στρατηγικός σχεδιασμός”, Το Θέατρο Επιχειρήσεων της Θεσσαλονίκης στο πλαίσιο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, Θεσσαλονίκη, 2018, σ.39-48
Υπό έκδοση
Το Θρακικό Ζήτημα (1919-1923)
Τόμος Α΄  Η Διασυμμαχική Θράκη (1919-1920)
 Τόμος Β΄ Η Θράκη υπό Ελληνική Διοίκηση (1920-1923)


— Σχολιασμός katanixi.gr —