Άρθρο της Πασχαλίδου Μαρίας

Προκύπτουν ηθικά διλήμματα και συναισθηματικοί κίνδυνοι με έντονους ηθικούς προβληματισμούς

Τον Ιούλιο του 2022 ψηφίστηκε στη βουλή ένα πλαίσιο αλλαγών και μεταρρυθμίσεων στην ιατρικά υποβοηθούμενη αναπαραγωγή με τον νόμο 4958/2022. Οι διατάξεις αυτές δεν έχουν γίνει γνωστές στους πολίτες και δεν τους έχουν απασχολήσει στο βαθμό που θα έπρεπε. Εισάγουν όμως πολύ σοβαρές αλλαγές στο θεσμό της οικογένειας και της συγγένειας, καθώς και στη διαδικασία απόκτησης τέκνου.

Οι σημαντικότερες αλλαγές που επέρχονται µε το νομοσχέδιο στο θεσμικό πλαίσιο της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής συνοψίζονται ως εξής, σύμφωνα με την έκθεση του Επιστημονικού Συμβουλίου της Βουλής:

1. Αύξηση του ηλικιακού ορίου των γυναικών έως το οποίο µπορούν να προσφύγουν σε Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή από το 50ό έτος, που ισχύει σήμερα, στο 54ο έτος.
2. Θεσμοθέτηση της δυνατότητας κρυοσυντήρησης γεννητικού υλικού, ζυγωτών και γονιμοποιημένων ωαρίων και για κοινωνικούς λόγους («κοινωνική κρυοσυντήρηση»).
3. Κατάργηση του ανώτατου ορίου διάρκειας της κρυοσυντήρησης, µέσω της κατάργησης του ανώτατου ορίου παράτασης μετά από έγγραφη αίτηση των δικαιούμενων προσώπων. (με το ν. 3305/2005 ήταν είκοσι (20) έτη).
4. Θεσμοθέτηση του δικαιώματος κατάθεσης µη γονιμοποιημένου γεννητικού υλικού για κρυοσυντήρηση, χωρίς τη συναίνεση του ή της συζύγου ή του προσώπου µε το οποίο έχει συναφθεί σύμφωνο συμβίωσης ή του ή της συντρόφου του, καθώς και η ελεύθερη χρήση του σε περίπτωση διαζυγίου, διάστασης, ακύρωσης του γάμου, λήξης ή καταγγελίας του συμφώνου συμβίωσης ή λήξης της ελεύθερης ένωσής του.
5. Δυνατότητα διάθεσης γεννητικού υλικού για τη δημιουργία Τραπεζών Κρυοσυντήρησης, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ληπτών κατά τον κρίσιμο χρόνο της διάθεσης.
6. Δυνατότητα λήψης και κρυοσυντήρησης γεννητικού υλικού από Τράπεζα Κρυοσυντήρησης, χωρίς σύνδεση µε συγκεκριμένο/ους λήπτη/ες.
7. Αλλαγή του χαρακτήρα της Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, ο οποίος ήταν και είναι έως τώρα επικουρικός σε σχέση µε τη φυσική αναπαραγωγή. Με το νόμο τροποποιείται το άρθρο 1455 του Αστικού Κώδικα και επιτρέπεται ρητώς η Ιατρικώς Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή και για τη διατήρηση της γονιμότητας του υποβοηθούμενου προσώπου, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ιατρικής αναγκαιότητας, ώστε να εναρμονισθεί το άρθρο αυτό µε την καθιέρωση πλέον της κρυοσυντήρησης και για κοινωνικούς λόγους.
8. Καθιέρωση του δικαιώματος του δότη ή της δότριας να αποφασίζουν για την ανωνυμία τους.
9. Έκπληξη προκαλεί η διάταξη, που εισάγεται στο άρθρο 1455 του αστικού κώδικα, κατά την οποία «Δωρεά γεννητικού υλικού μεταξύ συγγενών είναι επιτρεπτή μόνο μεταξύ συγγενών σε πλάγια γραμμή». (Δωρεά γεννητικού υλικού μεταξύ συγγενών είναι επιτρεπτή μόνο μεταξύ συγγενών σε πλάγια γραμμή και εφαρμόζεται σε εξ αίματος συγγενείς εκ πλαγίου του ιδίου φύλου. Εξαιρείται η περίπτωση, στην οποία χρησιμοποιείται για την γονιμοποίηση γαμέτης συγγενούς δότη και γαμέτης τρίτου δότη, οπότε μπορεί ο συγγενής εκ πλαγίου να είναι του ιδίου ή ετέρου φύλου.)

ΗΘΙΚΑ ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ

Οι αλλαγές που έχει φέρει ο νόμος 4958/2022 δεν είναι αμελητέες, ούτε ευκαταφρόνητες όσον αφορά τα αποτελέσματά τους, αλλά και όσον αφορά τον τρόπο που διαμορφώνουν συνειδήσεις και ανθρώπινη πορεία. 

Η έμφαση που δίνεται στην αύξηση του επιτρεπόμενου ορίου ηλικίας από το 50ο στο 54ο έτος, προκειμένου οι γυναίκες να προσφύγουν σε ΙΥΑ (ιατρικώς υποβοηθούμενη αναπαραγωγή), φαίνεται να έχει ως εφαλτήριο το θέμα της υπογεννητικότητας στη χώρα μας. Είναι όμως μόνο αυτό το θέμα! Μέχρι σήμερα ο χαρακτήρας της ΙΥΑ ήταν καθαρά επικουρικός σχετιζόμενος με τη φυσική αναπαραγωγή, μετά όμως από την εισαγωγή διατάξεως περί δυνατότητας λήψης και κρυοσυντήρησης γεννητικού υλικού από Τράπεζα κρυοσυντήρησης τροποποιείται και το άρθρο 1455 του Αστικού Κώδικα και επιτρέπεται ρητώς η ΙΥΑ και για τη διατήρηση της γονιμότητας του υποβοηθούμενου προσώπου, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ιατρικής αναγκαιότητας, ώστε να εναρμονιστεί το άρθρο αυτό µε την καθιέρωση πλέον της κρυοσυντήρησης και για κοινωνικούς λόγους, διατηρώντας με αυτόν τον τρόπο τα γονιμοποιημένα ωάρια χωρίς χρονικό περιορισμό. 

«Εκείνο που αγνοείται τελείως είναι το συμφέρον του παιδιού που θα γεννηθεί, το οποίο δεν εξυπηρετείται, όταν πρόκειται να ανατραφεί από μητέρα που θα έχει την ηλικία της γιαγιάς του. Το γεγονός ότι γεννιούνται και παιδιά με υπερήλικες πατέρες δεν αποτελεί δικαιολογία, γιατί ο νομοθέτης δεν μπορεί να εμποδίσει το γάμο τους, ενώ εδώ νομοθετεί ο ίδιος. Ο Υπουργός θα έπρεπε να έχει ζητήσει τη γνώμη της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας Ελλάδας και άλλων ειδικών, παιδαγωγών και ψυχολόγων, για να έχει μια εικόνα των επιπτώσεων στον ψυχισμό του παιδιού. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες άλλωστε το όριο αναπαραγωγικής ικανότητας της γυναίκας προσδιορίζεται μεταξύ 45 και 50 ετών», όπως εύστοχα παρατηρεί ο Παναγιώτης Νικολόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ. 

Μήπως οι λόγοι προβολής της επιμήκυνσης του ορίου ηλικίας σχετίζονται και με την ανάπτυξη μιας άλλης μορφής τουρισμού, καθώς η χώρα μας θα αναδειχθεί σε ιδεατό τόπο αναπαραγωγικού τουρισμού, που θα αποφέρει περαιτέρω έσοδα; Δημιουργείται όμως και η εύλογη απορία μήπως στο τέλος η εσαεί διατήρηση των γονιμοποιημένων ωαρίων οδηγήσει σε εμπόριο, ίσως και εν αγνοία των δοτών, δεδομένου ότι για να δωρηθούν δεν θα είναι εύκολη η εξασφάλιση της συναίνεσης εκείνων που τα εγκατέλειψαν!!!!

Όσο ξεδιπλώνεται ο νόμος τόσο και τραγικότερα θέματα αναφύονται που άπτονται της βιοηθικής. Όπως παρατηρεί ο κ. Μιχαήλ Ηγουμενίδης, επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών με ειδίκευση στην Βιοηθική: «…Δεν είναι όμως λίγοι και οι ηθικοί προβληματισμοί που σχετίζονται με την ΙΥΑ και κυρίως με την εξωσωματική γονιμοποίηση. Αρχικά, κατά την τεχνητή γονιμοποίηση ωαρίων συνήθως παράγονται περισσότερα του ενός γονιμοποιημένα ωάρια, αλλά μόνο ένα χρησιμοποιείται για την εμβρυο-μεταφορά, τα υπόλοιπα καταστρέφονται ή καταψύχονται σε περίπτωση που χρειαστούν. Αυτό ισοδυναμεί με μαζική άμβλωση, βρίσκοντας αντίθετους τους πολέμιους των αμβλώσεων».

Ακολούθως οι Φράγκου Δ. & Γαλάνης Π. στο περίγραμμα του μαθήματός τους «ΝΟΜΙΚΑ – ΗΘΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΩΣ ΥΠΟΒΟΗΘΟΥΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ», στο πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, αναδεικνύουν τα προκύπτοντα ζητήματα αναφορικά με τα πλεονάζοντα έμβρυα που έχουν δημιουργηθεί στο εργαστήριο και το ποιος είναι υπεύθυνος να αποφασίσει αν θα καταστραφούν, αν θα δοθούν σε άλλο ζευγάρι ή αν θα χρησιμοποιηθούν για ερευνητικούς σκοπούς προς όφελος της επιστήμης και της κοινωνίας. «Κάποιοι θεωρούν το έμβρυο αναπόσπαστο τμήμα της μητέρας, δίνοντας της το δικαίωμα να αποφασίσει για την τύχη των πλεοναζόντων εμβρύων ενώ άλλοι θεωρούν το έμβρυο ως εν δυνάμει άνθρωπο κατέχοντας όλα τα κοινωνικά δικαιώματα που απορρέουν από το γεγονός αυτό», αναφέρουν οι ακαδημαϊκοί.

Τι προσπαθεί να ρυθμίσει ο νόμος αυτός; Διότι μεγάλη ανησυχία επίσης δημιουργεί το γεγονός ότι η ΙΥΑ από αυστηρώς ιατρική πράξη έχει πάρει κοινωνικές διαστάσεις. Μια διαδικασία η οποία αρχικά είχε σκοπό τη θεραπεία της υπογονιμότητας σε ζευγάρια με ιατρικό πρόβλημα, που δεν τους επέτρεπε να τεκνοποιήσουν, έχει γίνει μια «εμπορεύσιμη» μέθοδος τεκνοποίησης για όσους έχουν την οικονομική ευχέρεια!! Ή θέλουν να δημιουργήσουν μια νέου τύπου οικογένεια, εφόσον δίδεται η δυνατότητα απόκτησης παιδιού σε έναν άντρα χωρίς σύντροφο με την βοήθεια «παρένθετης μητέρας», σε μια γυναίκα με χρήση αντρικού γενετικού υλικού δότη, ακόμα και σε ομοφυλόφιλα ζευγάρια. Ερωτήματα τίθενται σχετικά με την φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού σε αυτές τις νέες μορφές οικογένειας και την κοινωνική τους αποδοχή, ενώ άλλα δεδομένα στηρίζουν αυτή την αλλαγή αναφερόμενα στη σημασία των σχέσεων γονιών- παιδιού ανεξάρτητα από το φύλο τους (Ηγουμενίδης Μ., 2020. Fasouliotis S. & Schenker J., 2000). 

Για να καταλήξουμε στη νέα διάταξη του άρθρου 1455 του Αστικού Κώδικα, η οποία αναφέρει: «Δωρεά γεννητικού υλικού μεταξύ συγγενών είναι επιτρεπτή μόνο μεταξύ συγγενών σε πλάγια γραμμή».

«Όπως είναι γνωστό η συγγένεια είναι δύο ειδών, εξ αίματος και εξ αγχιστείας. Συγγενείς εξ αίματος σε πλάγια γραμμή είναι θείος και ανεψιά και πρώτα ξαδέλφια. Αν δοθεί σπέρμα μεταξύ αυτών των προσώπων, δεν θα πρόκειται για αιμομιξία; Συγγενείς εξ αγχιστείας είναι οι εξ αίματος συγγενείς του ενός συζύγου ή συντρόφου με τους εξ αίματος συγγενείς του άλλου συζύγου ή συντρόφου, όπως τα αδέλφια του ενός συζύγου ή συντρόφου με τον άλλο ή τα ανίψια του. Σύμφωνα με το άρθρο 1357 του αστικού κώδικα η συγγένεια εξ αγχιστείας αποτελεί κώλυμα γάμου και μετά τη λύση ή την ακύρωσή του και το ίδιο ισχύει για το σύμφωνο συμβίωσης. Ο λόγος για τον οποίο από αιώνες ισχύει αυτό το κώλυμα γάμου σε όλες τις δυτικές χώρες, έστω με διαφοροποιήσεις, είναι η αποτροπή της σύγχυσης των συγγενικών δεσμών και οικογενειακών σχέσεων. Για πρόσωπα λοιπόν, στα οποία απαγορεύεται ο γάμος αλλά και το σύμφωνο συμβίωσης, θα επιτρέπεται η δωρεά σπέρματος ή ωαρίου!!!!!!», όπως μας ενημερώνει ο Παναγιώτης Νικολόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ. 

Τι πραγματικά θέλησε να διαπραγματευτεί ο νόμος 4958/2022; Θέλησε να λύσει τις ανάγκες που δημιουργεί ο ίδιος ο άνθρωπος χωρίς δεύτερη σκέψη, προβάλλοντας τον εγωισμό του; Θέλησε να διαπραγματευτεί τα προβλήματα που δημιουργεί η ανθρώπινη σκέψη, όταν τραγικά προσπαθεί να μιμηθεί τον Θεό; Θέλησε να ξεπεράσει την ανάγκη και τη μέριμνα του ανθρώπου και να του δώσει διέξοδο πλασματικής ευτυχίας,  μιας ευτυχίας κατά παραγγελία, μιας ευτυχίας αχόρταγης που δεν ησυχάζει παρά μόνο σαν καταπιεί όλες τις θάλασσες του Αισχύλου και αφήσει πίσω της τη λάβα των ηφαιστείων και τις καταιγίδες της τροπόσφαιρας; 

Ολίγο φως και μακρινό σε μέγα σκότος κι έρμο! Και βλέπει και δεν βλέπει ο άνθρωπος και η λογική του! Βλέπει πως με την ΙΥΑ θα προχωρήσει σε μια βεβιασμένη από την ανθρώπινη παρέμβαση αγάπη που λέγεται «Ζωή». Δε βλέπει όμως και ξεχνά πως η κάθε του παρέμβαση που σχετίζεται με τη ζωή εγείρει βιοηθικά διλήμματα, καθώς η ζωή έχει ιερό χαρακτήρα και δεν ανήκει στη δικαιοδοσία του.

Με την εφαρμογή των μεθόδων της ΙΥΑ φυσικοτεχνικά μέσα με τα βιολογικά στοιχεία του ίδιου του ανθρώπου γεννούν τον άνθρωπο. Προκύπτουν όμως ηθικά διλήμματα και συναισθηματικοί κίνδυνοι με έντονους ηθικούς προβληματισμούς. Κινδυνεύει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και διαταράσσεται η οικογενειακή δομή και η τάξη και κατά πόσο η κοινωνία είναι ικανή να παράγει κανόνες ηθικής και δικαίου, για να επιλύσει τα θέματα που αναφύονται από την εφαρμογή των μεθόδων της ΙΥΑ. Είναι δυνατόν άραγε να εφαρμοστούν σημαντικές ηθικές αρχές που αφορούν στην αξιοπρέπεια του ανθρώπου, στο σεβασμό της ελευθερίας του ατόμου, στο δικαίωμα στη ζωή κ.ά., με τρόπο που να εναρμονίζουν το συλλογικό με το ατομικό συμφέρον;

Μήπως οι τίτλοι της τρίτης και τέταρτης ραψωδίας της Οδύσσειας, «Τα εν Πύλω, Τα εν Σπάρτη» μας αφορούν; Μήπως μας αφορά η αναζήτηση του ομηρικού Οδυσσέα από τον γιό του; Μήπως πρέπει τελικά να κοιτάξουμε κατάματα την τραγική ειρωνεία της άγνοιάς μας μέσα στην ύπαρξή μας; Γιατί κάπως έτσι νιώθουμε στο ερώτημα του Πιλάτου προς το Χριστό “τι είναι αλήθεια” και κάπως έτσι δακρύζουμε στο “δεν ξέρουν τι κάνουν” του Χριστού πάνω στο Σταυρό!!!!

Κάνε ἐγγραφή στό νέο κανάλι τῆς Κατάνυξης τοῦ Youtube πατώντας ἐδῶ: ΚΑΤΑΝΙΧI