Άρθρο της Πασχαλίδου Μαρίας

Η Ορθόδοξη Εκκλησία και το πρόβλημα της ευθανασίας

ΓΝΩΜΕΣ ΕΙΔΗΜΟΝΩΝ

Ο πνευμονολόγος Καθηγητής Π. Μπεχράκης λέγει: “Αν η κοινωνία για οποιονδήποτε λόγο αποδεχθεί την αρχή της ευθανασίας, τότε θα πρέπει να βρει και ποιος θα την εκτελεί, θα πρέπει να προσλάβει και “εκτελεστές” μέσα στα νοσοκομεία, πού να εκτελούν τις αποφάσεις περί ευθανασίας. Διότι δεν πεθαίνει κανείς ευκολότερα με ένα φάρμακο από ό,τι με μία σφαίρα στον κρόταφο“.

Ο Αντώνιος Κουτσελίνης, Καθηγητής της Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας: “Η επίμονη και σπουδαία απαίτηση του πάσχοντος, πού απαιτεί ο νόμος για την ‘ανθρωποκτονία εξ οίκτου’ (άρθρο 300 του Ποινικού Κώδικα), δεν είναι για τον γιατρό έννοιες ανοιχτές για συζήτηση, αφού γνωρίζει καλά και ζει καθημερινά ότι, εξοικείωση του αρρώστου με το θάνατο σε τέτοιο βαθμό, ώστε να τον επιζητεί δεν υπάρχει. Ο άρρωστος, και μέσα στον πιο ανυπόφορο πόνο του, πάντα ελπίζει. Η έννοια του ανιάτου δεν στοιχειοθετεί δίκαιο για τον γιατρό, ώστε να εγκαταλείψει τις προσπάθειές του. Άλλωστε είναι μία έννοια τόσο ευρεία. Ούτε επίσης και εκείνη της σοβαρής σωματικής αναπηρίας, αφού ακόμη και η μόνιμη και σε ποσοστό 100% αναπηρία έχει τη θέση της στη ζωή“.

Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑΣ

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, επειδή σε διάφορες χώρες η ευθανασία, αντιμετωπίζεται θετικά και επί πλέον είναι γνωστό ότι άρχισε να εξελίσσεται σε επίσημη κρατική αντίληψη, συνεπώς είναι απαραίτητο να τεθεί και να γνωστοποιηθεί η θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Ο θάνατος χαρακτηρίζεται από τον υμνογράφο της νεκρώσιμης ακολουθίας ως ένα τραγικό σημείο στη ζωή του ανθρώπου. Γράφει: “Θρηνώ και οδύρομαι, όταν εννοήσω τον θάνατον και ίδω εν τοις τάφοις κειμένην την κατ’ εικόνα Θεού πλασθείσαν ημίν ωραιότητα, άμορφον, άδοξον, μη έχουσα είδος. Ω του θαύματος! Τι το περί ημάς τούτο γέγονε μυστήριον; Πώς παρεδόθημεν τη φθορά και συνεζεύχθημεν τω θανάτω; Οντως Θεού προστάξει, ως γέγραπται, του παρέχοντος τοις μεταστάσι την ανάπαυσιν“. Και δίνει ο ίδιος ο υμνογράφος την απάντηση, που είναι και η απάντηση για κάθε Χριστιανό: “Ο θάνατος σου, Κύριε, αθανασίας γέγονε πρόξενος’ ει μη εν μνήματι κατετέθης ουκ αν ο Παράδεισος ηνέωκτο“.

Και ο Απόστολος των Εθνών Παύλος, ιδρυτής της Εκκλησίας της Θεσσαλονίκης, όπως των Αθηνών και τόσων άλλων ακόμη στη Χώρα μας, εξηγεί στους Κορινθίους ότι ο Κύριος μας κατήργησε τον θάνατο τον οποίο χαρακτηρίζει “έσχατο εχθρό για τον άνθρωπο” (Κορ. ιε’ 26) και συνεχίζοντας το συλλογισμό του λέγει το γνωστό “εάν οι νεκροί δεν ανασταίνονται, τότε ας φάμε κι ας πιούμε, διότι αύριο θα πεθάνουμε” (Κορ. ιε’ 32).

Η Εκκλησία μας συνεχώς προσεύχεται για να είναι των πιστών “Χριστιανά τα τέλη, ανώδυνα, ανεπαίσχυντα, ειρηνικά“. Αυτά που οι Χριστιανοί ονομάζουμε “Χριστιανά τέλη“, όπως τα περιγράφει η ευχή της Εκκλησίας μας, για τους αρχαίους Έλληνες είχαν πάρει την ονομασία ευθανασία, που σημαίνει «καλός, ωραίος, ευγενικός και γενναίος θάνατος». Η Αντιγόνη στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλέους ήταν αποφασισμένη “καλώς θανείν” (Σοφοκλέους “Αντιγόνη” στ. 97), δηλαδή να πεθάνει έντιμα και όχι ατιμασμένη, μη θάβοντας τον αδελφό της Πολυνείκη. Το ίδιο ζητεί και ο Έκτορας από τον Αχιλλέα πριν από τη μονομαχία τους, να μην έχει “κακό θάνατο“, όπως επί λέξει αναφέρεται στο πρωτότυπο κείμενο της Ιλιάδας του Ομήρου. Και όπως υπογραμμίζεται από τον Th. Potthoff στη διατριβή του “Η ευθανασία στην αρχαιότητα”, ο όρος ευθανασία τότε δεν σήμαινε ποτέ το πρόωρο τέλος μιας αναξιοπαθούς ή μιας απελπισμένης και επώδυνης ζωής, δεν εξισωνόταν ποτέ με τη σημερινή έννοια της “βοηθείας προς τον θάνατο” (βλ. σχ. και Αφρ. Αβαγιανού “Ευθάνατος θάνατος. Το καλώς θανείν στην αρχαία Ελλάδα” (Ευθανασία, η σημαντική του “καλού” θανάτου, ΕΙΕ, Αθήνα 2000, σελ.31 κ.ε.).

Η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Ελλάδος δηλώνει:

«Οι στιγμές της ζωής μας πού συνδέονται με την αρχή και το τέλος της, όπως και αυτές της αδυναμίας, του πόνου και των δοκιμασιών μας, εγκύπτουν μία μοναδική ιερότητα και περιποιούν μυστήριο πού απαιτεί ιδιάζοντα σεβασμό εκ μέρους των συγγενών, των ιατρών, των νοσηλευτών και της κοινωνίας ολόκληρης. Οι στιγμές αυτές διευκολύνουν την ταπείνωση, διανοίγουν την οδό της θεϊκής αναζήτησης και προκαλούν το θαύμα και το σημείο της θεϊκής χάριτος και παρουσίας.

Η ευθανασία, ενώ δικαιολογείται κοσμικώς ως “αξιοπρεπής θάνατος”, στην πραγματικότητα αποτελεί υποβοηθούμενη αυτοκτονία, δηλαδή συνδυασμό φόνου και αυτοχειρίας.

Το λεγόμενο “δικαίωμα στον θάνατο”, πού αποτελεί την νομική κατοχύρωση της ευθανασίας, θα μπορούσε να εξελιχθεί σε απειλή της ζωής των ασθενών πού αδυνατούν να ανταποκριθούν οικονομικά στις απαιτήσεις θεραπείας και νοσηλείας τους.

Για τούς λόγους αυτούς η Εκκλησία μας, πού πιστεύει στην αθανασία της ψυχής, στην ανάσταση του σώματος, στην αιώνια προοπτική και πραγματικότητα, στους πόνους ως “στίγματα του Κυρίου Ιησού εν τω σώματι ημών” (Γαλ. στ’ 17), στις δοκιμασίες ως αφορμές και ευκαιρίες σωτηρίας, στην δυνατότητα ανάπτυξης κοινωνίας αγάπης και συμπαραστάσεως μεταξύ των ανθρώπων, κάθε θάνατο πού αποτελεί αποτέλεσμα ανθρωπίνων αποφάσεων και επιλογών – όσο “καλός” και αν ονομάζεται – τον απορρίπτει ως “ύβριν” κατά του Θεού. Κάθε δε ιατρική πράξη πού δεν συντελεί στην παράταση της ζωής, ως ο όρκος του Ιπποκράτη ορίζει, αλλά προκαλεί επίσπευση της στιγμής του θανάτου, την καταδικάζει ως αντιδεοντολογική και προσβλητική του ιατρικού λειτουργήματος».

Η Ιερά σύνοδος της Ελλάδος επανήλθε το 2007 με τις ακόλουθες θέσεις:

Α) Για την Εκκλησιαστική παράδοση, η ευθανασία αποτελεί παράβαση της εντολής «Οὐ φονεύσεις». Βεβαίως κανένας χριστιανός δεν έχει δικαίωμα να αδιαφορεί για τον πόνο του συνανθρώπου του, αντίθετα έχει ηθική υποχρέωση να προσπαθεί να τον ανακουφίσει, όσο αυτό είναι εφικτό. Όμως η αγάπη μας και το ενδιαφέρον μας προς τον πάσχοντα συνάνθρωπό μας σε καμιά περίπτωση δεν μεταφράζεται με τη μορφή της ευθανασίας, καθώς σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, μια τέτοια αποτρόπαια πράξη σηματοδοτεί και τον θάνατο της αγάπης μας για τον πάσχοντα συνάνθρωπό μας. Η αγάπη μας πρέπει να εκδηλώνεται με συμμετοχή στον πόνο του άλλου και με συνεχείς προσπάθειες που θα στοχεύουν στη βελτίωση, αλλά και στη διατήρηση της ζωής του άλλου, όχι στην επίσπευση του θανάτου του. Εξάλλου, το καλύτερο παράδειγμα μας το δίνει ο ίδιος ο Χριστός, ο οποίος ευσπλαγχνίζεται και θεραπεύει τους νοσούντες. Συνεπώς, για την Εκκλησία, η επιθυμία του ασθενούς να απαλλαγεί από τους αβάσταχτους σωματικούς πόνους του, δεν αποτελεί κίνητρο, ώστε να θεωρηθεί ηθικά αποδεκτή η πράξη της αφαίρεσης της ζωής του, καθώς αυτή παραβιάζει τη θεϊκή εντολή «οὐ φονεύσεις». Άρα η ιατρική επιστήμη, εφαρμόζοντας την ευθανασία με διάφορους τρόπους που έχει επινοήσει, δεν καταπολεμά τον πόνο των ασθενών, αντίθετα φονεύει τον πάσχοντα. (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδας, 2007: 35-37).

Β) Η ζωή είναι «θείο δώρο» και έτσι μόνο ο Δημιουργός – Θεός δικαιούται να αποφασίζει για το τέλος της. Ο γιατρός οφείλει να εξαντλεί επιστημονικά όλες του τις προσπάθειες στην ανακούφιση του πόνου και να στέκεται δίπλα στον ασθενή, προσφέροντας πάντοτε ελπίδα ζωής. Κανείς άνθρωπος δεν έχει το δικαίωμα να μπαίνει στη θέση του Δημιουργού – Θεού και να αποφασίζει για τη ζωή και το θάνατο κάποιου. Μόνο ο Θεός, ως ο δότης της ανθρώπινης ζωής, δικαιούται να αποφασίζει για το τέλος της και για το αν αυτό θα είναι επώδυνο ή όχι, καθώς και το πότε αυτό θα επέλθει. Η αξία της ζωής είναι ανεκτίμητη και αναντικατάστατη. Για το λόγο αυτό ούτε τη δική του ζωή έχει δικαίωμα να αφαιρέσει κάποιος. Συνεπώς η πράξη της ευθανασίας, είτε με τη μορφή της «ενεργητικής» είτε της «παθητικής», αποτελεί για την Εκκλησία μια εγκληματική ενέργεια που ισοδυναμεί με φόνο και επομένως καταπατά την εντολή του Θεού που απαγορεύει το φόνο. (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδας, 2007: 35-37).

Γ) Η εκτέλεση της ευθανασίας ενδέχεται να υποκινείται από οικονομικά συμφέροντα. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγουμε, αν σκεφτούμε ότι λιγότερες είναι οι περιπτώσεις, όπου ο ασθενής είναι αυτός που επιθυμεί την εκτέλεση της ευθανασίας. Συνήθως το θέμα το ανακινούν και το προβάλλουν κυρίως οι συγγενείς του πάσχοντα και μάλιστα με φορτικό τρόπο, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται πολλές υποψίες και ερωτηματικά, ιδιαίτερα όταν κρύβονται από πίσω οικονομικά και κληρονομικά συμφέροντα. Τέλος, πρέπει να αναφέρουμε τα τεράστια οικονομικά οφέλη των ασφαλιστικών οργανισμών, οι οποίοι βαρύνονται με υπέρογκα χρηματικά ποσά για τη χρόνια νοσηλεία ενός ετοιμοθάνατου. Μπορούμε να αναφέρουμε χαρακτηριστικά ότι για τις τελευταίες ώρες ενός ασθενούς δαπανώνται περίπου το 20% των κονδυλίων στις χώρες – μέλη της Ε.Ε. και περίπου το ίδιο ποσοστό και στις Η.Π.Α. Εξάλλου, εκτός από το κόστος των νοσηλίων, ενδέχεται οι κληρονόμοι να έχουν να εισπράξουν ένα μεγάλο ποσόν σαν αποζημίωση, κάτι που επίσης επιβαρύνει τους ασφαλιστικούς οργανισμούς. Ακόμη, δεν μπορούμε να αποκλείσουμε και την περίπτωση εμπορίας οργάνων του σώματος από την εκτέλεση ευθανασίας σε ασθενείς. (Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδας, 2007: 35-37).

Η άκαμπτη στάση της Εκκλησίας στο θέμα της ευθανασίας οδηγεί πολλούς στο ερώτημα αν υπάρχει σκληρότητα και αναλγησία εκ μέρους Της. Η σύγχρονη κοινωνία, απορρίπτοντας τον πόνο και στρεφόμενη στην ηδονή, ξεχνά την ψυχή και την διαπαιδαγώγησή της. Η τεχνοκρατική αντίληψη της ζωής φοβάται και απορρίπτει την αξία του πόνου και τον παιδαγωγικό του ρόλο, σε αντίθεση με την Εκκλησία, η οποία δια στόματος του Αποστόλου Παύλου διακηρύττει: “όταν γαρ ασθενώ, τότε δυνατός ειμί“.

Ο εκλιπών Μητροπολίτης Φθιώτιδος Νικόλαος αναφέρει στην εισήγησή του με τίτλο “Η θέσις της Εκκλησίας επί του θέματος της Ευθανασίας” πως: «… ο Χριστός με την υπακοή και την αγάπη υπέταξε τον πόνο και κέρδισε τη νίκη μέσω του Σταυρού. Αν και ήταν ο ίδιος Θεός, έγινε άνθρωπος για να υποφέρει τις δοκιμασίες και να καταστεί το πρότυπο και το υπόδειγμα της πιο μεγάλης αντοχής στον πόνο. Έγινε ο Ίδιος το υπόδειγμα με την υπομονή Του για τη μεταμόρφωση της ανθρώπινης ψυχής μέσω του πόνου και της αγάπης…… Ο θάνατος μαζί με τον Χριστό είναι στην πραγματικότητα ένας θάνατος ως προς τον θάνατο. Από αγωνιώδης αναγκαιότητα γίνεται αντικείμενο μακαρισμού: “Μακάριοι οι νεκροί οι εν Κύριο αποθνήσκοντες απ’ άρτι, ίνα αναπαύσονται εκ των κόπων αυτών”.
Γι’ αυτό ο θάνατος για τον χριστιανό είναι τελικά κέρδος. Όπως ο θάνατος του Χριστού είναι ζωαρχικός, έτσι και ο θάνατος του ενωμένου με τον Χριστό πιστού γίνεται ζωαρχικός. Επομένως δεν είναι καταστροφικός αλλά δημιουργικός, αφού βγαίνει η ανάσταση. Ο σημερινός άνθρωπος δεν μπορεί να περιμένει και να υπομένει. Η νοοτροπία της επάρσεως του έχει αφαιρέσει την δύναμη της καρτερίας. Η ευθανασία ως λύση στο δράμα του πόνου δεν είναι γαλήνιος θάνατος αλλά έξοδος των δειλών, κατάληξη μιας ζωής στερημένης από αγάπη και ανθρωπιά. Οι διαθήκες θανάτου ευδοκιμούν σε μία κοινωνία ατόμων και όχι προσώπων με αξία και βάθος».

Τις τελευταίες στιγμές του ανθρώπου ποιος μας βεβαιώνει ότι δεν υπάρχουν επιθυμίες, βιώματα, συναισθήματα; Ποιος μπορεί να μας πει ότι και την τελευταία στιγμή η ψυχή, καθώς εξέρχεται από το φθαρτό σώμα, δεν έχει κίνηση και ενέργεια; Η θεολογία δίνει απαντήσεις.
Ο τελωνισμός των ψυχών είναι μία κατάσταση πού συμβαίνει κατά τη διαδικασία της εξόδου της ψυχής και πριν αυτή αποχωρήσει από το σώμα. Ο ίδιος ο Κύριός μας είπε: “έρχεται ο του κόσμου άρχων και εν εμοί ουκ έχει ουδέν». Ο άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος γράφει: “Την ώραν πού η ψυχή σου θα αναχωρεί από το σώμα, οι πονηροί δαίμονες “κατέχουσί σου την ψυχή” και δεν την αφήνουν να ανέβη εις τους ουρανούς“.
Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος γράφει ότι “Η ψυχή κατά την ώρα του θανάτου πολλές φορές ανεβαίνει στην επιφάνεια και έπειτα επανέρχεται πάλι στο βάθος και φοβάται και τρέμει, όταν πρόκειται να βγει από το σώμα“.
Ποιος θα αναλάβει να διακόψει αυτό το μυστήριο πού ενεργείται στην εξερχόμενη ψυχή και να δώσει τέλος σε μία διαδικασία μετάνοιας και σωτηρίας; Αν ο άνθρωπος είναι ένα άψυχο βιολογικό ων, τότε όλα επιτρέπονται. Εάν όμως πιστεύομε στην ύπαρξη της ψυχής, πώς μπορούμε να συνηγορήσουμε στην βίαιη διακοπή αυτού του ιερού δεσμού, έστω και στο τελευταίο δευτερόλεπτο της επίγειας ζωής του;

(Συνεχίζεται)

Κάνε ἐγγραφή στό νέο κανάλι τῆς Κατάνυξης τοῦ Youtube πατώντας ἐδῶ: ΚΑΤΑΝΙΧI

Δείτε σχετικά:
– Μία συζήτηση για την ευθανασία (Μέρος Α΄, Β΄)