«Καί θυμήσου κάθε μέρα, ὅτι τό σήμερα εἶναι δικό σου, τό αὔριο εἶναι στό χέρι τοῦ Θεοῦ» (Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης)

Ἐπιμέλεια σύνταξης: katanixi.gr

Μέρος 16ον

«Ἀδελφοί μου, ἐνδυναμοῦσθε ἐν Κυρίῳ καί ἐν τῷ κράτει τῆς ἰσχύος Αὐτοῦ. Ἐνδύσασθε τήν πανοπλίαν τοῦ Θεοῦ πρός τό δύνασθαι ὑμᾶς στῆναι πρός τάς μεθοδείας τοῦ διαβόλου» (Πρός Ἐφεσ. 6, 10-11).

Ἡ εἴσοδος αὐτῶν τῶν ἀνδρείων ἀγωνιστῶν στήν πνευματική παλαίστρα θά πρέπει νά εἶναι πάντοτε ἀποφασιστική, θαρραλέα, ὁρμητική, μέ ζῆλο καί μέ χαρά, χωρίς καμία δειλία, ἀμφιβολία ἤ πλαδαρότητα. 

Διότι ὅταν ἡ ψυχή ἀρχίσει μέ ἀνδρεία τόν ἀγῶνα, κι’ ἄν ἀκόμη στήν πορεία της πρός τήν κορυφή τῆς Κλίμακος τῶν ἀρετῶν, συμβεῖ νά ἀτονήσει ἡ ἀγωνιστική της διάθεση, ἡ ἀνάμνηση τοῦ πρώτου ζήλου θά τήν κεντᾶ σάν ἕνα κεντρί καί θά τήν ἀναθερμαίνει διαρκῶς καί θά τήν ἀνανεώνει συνεχῶς. 

Ἔτσι μοιάζουν οἱ εὐλογημένες ψυχές ἀκριβῶς μ’ αὐτούς τούς ὑψιπέτες ἀετούς πού μαζί μέ τό ράμφος τους ἀνανεώθηκαν καί ἀναγεννήθηκαν καί τά πεσμένα τους φτερά, δίχως ποτέ νά ἀφήσουν νά ψυχρανθεῖ ὁ ἀγωνιστικός τους ζῆλος.  

Ἡ χαυνότητα, ἰδιαίτερα στήν ἀρχή τοῦ ἀγῶνα, προδιαγράφει τήν ἀποτυχία.

Ὁ Ὅσιος Νικόδημος, στό ἔργο του ὁ «Ἀόρατος Πόλεμος», γιά αὐτόν τόν «Ἀόρατον» Πόλεμο τοῦ Κυρίου ἐναντίον τοῦ διαβόλου, γράφει τά ἑξῆς: 

Κεφάλαιο Κ´

Πῶς πρέπει νά πολεμᾷ κάποιος ἐναντίον τῆς ἀμελείας;

Γιά νά μή πέσῃς στήν ἄθλια κακία τῆς ἀμέλειας, ἡ ὁποία σοῦ ἐμποδίζῃ τόν δρόμο τῆς τελειότητας καί σέ προδίδει στά χέρια τῶν ἐχθρῶν, πρέπει νά ἀποφεύγῃς κάθε περιέργεια καί κάθε γήϊνο προσκόλλημα καί κάθε εἴδους ἀσχολία, πού δέν ταιριάζει στήν κατάστασί σου. (52)

Ἔπειτα πρέπει νά βιάσῃς τόν ἑαυτό σου, νά ὑπακούης γρήγορα σέ κάθε καλή συμβουλή καί σέ κάθε προσταγή τῶν προεστώτων καί πνευματικῶν σου, κάνοντας κάθε πρᾶγμα σέ ἐκεῖνο τόν χρόνο καί μέ ἐκεῖνο τόν τρόπο πού τούς ἀρέσει. 

Σέ κάθε ἔργο πού ἔχεις νά κάνεις, μήν ἀργοπορήσῃς ἐντελῶς· γιατί ἐκείνη ἡ μικρή πρώτη ἀργοπορία φέρνει μαζί της καί τήν δεύτερη καί ἡ δεύτερη τήν τρίτη καί ἡ τρίτη τίς ὑπόλοιπες, στίς ὁποῖες παρεκλίνει ἡ αἴσθησις εὐκολώτερα παρά στήν πρώτη. 

Ἐπειδή καί περισσότερο τραβήχθηκε καί αἰχμαλωτίστηκε ἀπό τήν ἡδονή, πού δοκίμασε στή δεύτερη καί τρίτη καί ὑπόλοιπες ἀργοπορίες. 

Γι᾿ αὐτό καί ἡ πρᾶξις ἀρχίζει πολύ ἀργά, ἐγκαταλείπεται ἐντελῶς πολλές φορές ὡς ἐνοχλητική.

Καί ἔτσι λίγο λίγο γίνεται ἡ συνήθεια τῆς ἀμέλειας, ἡ ὁποία φτάνει μετά ἀπό αὐτά σέ τέτοιο σημεῖο, πού μέ ἄλλο τρόπο δέν ἀναγνωρίζεται, παρά ἄν ἐμεῖς ἀφοῦ βαρεθοῦμε πλέον τήν ἀμέλεια, δοθοῦμε ὁλοκληρωτικά σέ ἔργα σημαντικά καί προσεκτικά. 

Γιατί ἀπό τήν τελευταία μας αὐτή φροντίδα μάθαμε ὅτι σταθήκαμε ἕως τότε πολύ ἀμελεῖς, μέ ντροπή καί βλάβη τόσων καλῶν ἔργων, πού θά μπορούσαμε νά κάνουμε.

Αὐτή ἡ ἀμέλεια τρέχει παντοῦ καί μέ τό φαρμάκι της.

Ὄχι μόνο τήν θέλησι φαρακώνει καί τήν κάνει νά ἀποστρέφεται κάθε ἐργόχειρο καί κάθε πνευματικό κόπο καί ὑπηρεσία, ἀλλά ἀκόμη τυφλώνει καί τό νοῦ, γιά νά μή θεωρήσῃ σέ ποιό παράλογο καί κακό λογισμό στηρίζεται αὐτή ἡ θέλησις.

Καί γιά νά μήν παρακινήσῃ, ἀπό αὐτή τήν παρατήρησι, αὐτή τήν θέλησι νά φροντίσῃ νά τελέσῃ γρήγορα κάθε ὀφειλόμενη ὑπηρεσία καί νά μή τήν ἀφήνῃ παντελῶς νά τήν ἀναβάλλῃ γιά ἄλλο χρόνο. 

Ἐπειδή δέν εἶναι μόνο ἀρκετό τό νά κάνῃς γρήγορα τό ἔργο πού ἔχεις νά κάνεις, ἀλλά πρέπει νά τό κάνῃς καί σέ καιρό κατάλληλο, πού ἀπαιτεῖ ἡ ποιότητα καί τό εἶναι ἐκείνου τοῦ ἔργου καί μέ ὅλη ἐκείνη τήν φροντίδα πού ταιριάζει σέ αὐτό, γιά νά ἔχῃ κάθε δυνατή τελειότητα. 

Ἐπειδή εἶναι γραμμένο· “Καταραμένος ὅποιος κάνει τά ἔργα τοῦ Κυρίου μέ ἀμέλεια”, «ἐπικατάρατος ὁ ποιῶν τά ἔργα Κυρίου ἀμελῶς, ἐξαίρων μάχαιραν αὐτοῦ ἀφ αἵματος» (Ἱερ. 31, 10). 

Καί ὅλο αὐτό τό κακό συμβαίνει, γιατί δέν σκέφτεσαι τήν δύναμι ἐκείνου τοῦ καλοῦ ἔργου νά τό κάνῃς στόν καιρό του καί μέ γνώμη ἀποφασιστική, γιά νά νικήσῃς τόν κόπο καί τήν δυσκολία, πού φέρει ἡ ἀμέλεια στούς ἀρχαρίους στρατιῶτας.

Λοιπόν, ἐσύ πρέπει νά σκέφτεσαι πολλές φορές ὅτι μία μόνη ἀνύψωσι τοῦ νοῦ στό Θεό καί μία ταπεινή γονυκλιτική μετάνοια στή γῆ, πού γίνεται στό ὄνομα καί τήν τιμή αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ, ἀξίζει περισσότερο, ἀπό ὅλους τούς θησαυρούς τοῦ κόσμου. 

Καί ὅτι, κάθε φορά πού ἀφήνουμε τήν ἀμέλεια καί βιάζουμε τόν ἑαυτό μας μέ ἐπιμελῆ ἔργα, οἱ Ἄγγελοι φέρνουν στήν Βασιλεία τῶν οὐρανῶν, ἕνα στεφάνι ἔνδοξης νίκης.

Καί ὅτι ἀντίθετα πάλι στούς ἀμελεῖς, ὄχι μόνο δέν δίνει στεφάνια ὁ Θεός, ἀλλά καί παίρνει ἀπό αὐτούς λίγο λίγο τίς χάρες πού ἔχει δοσμένες, ἀφήνοντάς τους νά στερηθοῦν καί τῆς βασιλείας Του γιά τήν ἀμέλειά τους· γιατί ἔχει γραφτεῖ ὅτι· “Οἱ καλεσμένοι στούς οὐρανίους γάμους ἀδιαφόρησαν καί πῆγαν ἄλλος στό χωράφι του καί ἄλλος στό ἐμπόριό του”.

«Οἱ δέ ἀμελήσαντες ἀπῆλθον, ὁ μέν εἰς τόν ἴδιον ἀγρόν, ὁ δέ εἰς τήν ἐμπορίαν αὐτοῦ» (Ματθ. 22, 5).

Αὐξάνει δέ τίς χάρες αὐτές στούς ἐπιμελεῖς καί βιαστές τοῦ ἑαυτοῦ τους, κάνοντάς τους νά μποῦν μετά ἀπό αὐτά καί στήν οὐράνια βασιλεία Του· “ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν κερδίζεται μέ προσπάθεια καί τήν κερδίζουν αὐτοί πού ἀγωνίζονται”. 

«Ἀπό δέ τῶν ἡμερῶν Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ ἕως ἄρτι ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν βιάζεται, καί βιασταί ἁρπάζουσιν αὐτήν» (Ματθ. 11, 12).

Ἐάν ὅμως καί ὁ κακός λογισμός, πολεμώντας νά σέ ρίξῃ στήν ἀμέλεια, σοῦ φέρνει στό νοῦ ὅτι, γιά νά ἀποκτήσῃς μία ἀρετή πού ἐπιθυμεῖς, θά κοπιάσῃς πολύ καί γιά πολλές ἡμέρες, καί ὅτι οἱ ἐχθροί σου εἶναι δυνατοί καί πολλοί καί ἐσύ εἶσαι ἕνας καί ἀδύνατος, καί ὅτι χρειάζεσαι νά κάνῃς πολλές καί μεγάλες πράξεις γιά νά τήν κατορθώσῃς· ἄν λέω, αὐτά σοῦ φέρνει στό νοῦ ὁ λογισμός τῆς ἀμελείας, μή τόν ἀκούσῃς.

Ἀλλά ἄρχισε νά φέρνῃς στό νοῦ σου πράξεις σάν νά ἔχῃς νά κάνῃς λίγες καί σάν νά πρέπῃ νά κοπιάσῃς λίγο καί γιά λίγες ἡμέρες· καί σάν νά ἔχῃς νά πολεμήσῃς ἐναντίον ἑνός ἐχθροῦ μόνο καί σάν νά μήν ἦταν ἄλλοι νά σέ πολεμήσουν καί μέ μία τόσο μεγάλη ἐλπίδα, σάν νά εἶσαι ὅπως καί εἶσαι μέ τήν βοήθεια τοῦ Θεοῦ, πιό δυνατός ἀπό ἐκείνους. 

Γιατί ἄν κάνῃς ἔτσι, θά ἀρχίσῃ νά ἐξασθενῇ ἀπό σένα ἡ ἀμέλεια καί θά ἔχῃς διάθεσι κατόπιν νά μπῇ στήν ψυχή σου λίγο λίγο ἡ ἀντίθετη ἀρετή τῆς ἐπιμέλειας.

Τό ἴδιο αὐτό κάνε καί γιά τήν προσευχή· γιά παράδειγμα, ἄν ὁ καιρός τό ἀπαιτῇ νά κάνῃς μία ὥρα προσευχή καί αὐτό φαίνεται σκληρό στήν ἀμέλειά σου, ἄρχισε τήν προσευχή, σάν νά ἔχῃς νά προσευχηθῇς μισό τέταρτο τῆς ὥρας καί μετά εὔκολα θά περάσῃ στό ἄλλο μισό καί ἀπό ἐκεῖνο στό ἄλλο, κ.τ.λ. 

Καί ἄν καμιά φορά καταλάβεις στό διάστημα αὐτό δυσκολία καί ἀντίστασι πολύ πιεστική, ἄφησε γιά τήν ὥρα τήν προσευχή, γιά νά μήν τήν ἀντιπαθήσῃς καί μετ᾿ ἀπό λίγο ξανακάνε πάλι τήν προσευχή πού ἄφησες· τόν ἴδιο αὐτό τρόπο πρέπει νά χρησιμοποιῇς καί στό ἐργόχειρο καί στήν ὑπηρεσία σου, ὅταν συμβαίνῃ νά ἔχῃς νά κάνῃς πράγματα, τά ὁποῖα, μέ τό νά φαίνωνται στήν ἀμέλειά σου πολλά καί δύσκολα, ἐσύ ταράζεσαι ὁλόκληρος. 

Γι᾿ αὐτό ἄρχιζε μέ τήν καρδιά σου ἥσυχα ἀπό τό ἕνα, σάν νά μήν εἶχες νά κάνῃς ἄλλο. 

Καί ἔτσι ἐνεργώντας μέ ἐπιμέλεια, θά τά κάνῃς ὅλα μέ πολύ λιγότερο κόπο, ἀπό κεῖνον, πού φαίνονται στήν ἀμέλειά σου. 

Γι᾿ αὐτό, ἄν δέν κάνῃς ἔτσι καί ἄν δέν σκεφθῇς νά πολεμήσῃς τόν κόπο καί τήν δυσκολία, πού σοῦ δείχνεται ἀπό τόν ἐχθρό γιά κάθε ἀρετή, θά ὑπερισχύσῃ ἡ ἀμέλεια μέσα σου, ὁπότε ὄχι μόνον ὅταν εἶναι παρών ὁ κόπος καί ἡ δυσκολία, ἀλλά καί ἀπό μακριά ἀκόμη, θά σέ κάνῃ νά ἀνυπομονῇς καί νά φοβᾶσαι, ὅτι θά ἔχῃς πάντα κόπους καί δυσκολίες καί ὅτι θά σέ πειράζουν πάντα οἱ ἐχθροί σου. 

Ὁπότε καί στήν ἴδια σου τήν ἀνάπαυσι, θά ἔχῃς ἀπό τούς λογισμούς σου ἐνόχλησι.

Γνώριζε, δηλαδή, παιδί μου, ὅτι τό πάθος τῆς ἀμέλειας μέ τό κρυφό του φαρμάκι, λίγο λίγο σαπίζει, ὄχι μόνο τίς πρῶτες καί μικρές ρίζες, οἱ ὁποῖες ἐπρόκειτο νά βλαστήσουν τίς συνήθειες τῶν ἀρετῶν, ἀλλά σαπίζει καί ἐκεῖνες ἀκόμη τίς ρίζες τῶν καλῶν συνηθειῶν, πού προηγουμένως ἀποκτήθηκαν. 

Καί ὅπως ὁ σκώληκας τρώει τό ξύλο, ἔτσι καί αὐτό τό πάθος προχωράει, κατατρώγοντας ἀνεπαίσθητα καί καταναλίσκει τό νοῦ τῆς πνευματικῆς ζωῆς· καί μέ τό μέσο αὐτό, γνωρίζει νά στήνῃ τίς παγίδας καί τίς θηλιές ὁ διάβολος σέ κάθε ἄνθρωπο, ἰδιαίτερα, ὅμως, στίς πνευματικές ψυχές, γνωρίζοντας ὅτι εὔκολα πέφτει στίς ἐπιθυμίες κάθε ἀργός καί ἀμελῆς, καθώς εἶναι γραμμένο: 

«Σέ ἐπιθυμίες βρίσκεται κάθε ἄνεργος». Λοιπόν, ἐσύ νά ἀγρυπνᾷς πάντα προσευχόμενος καί ἐπιμελούμενος καλά ὡς ἀνδρεῖος ἀγωνιστῆς· “χεῖρες ἀνδρείων, ἐν ἐπιμελείᾳ”. 

«Ἐν ἐπιθυμίαις ἐστί πᾶς ἀεργός, χεῖρες δέ ἀνδρείων ἐν ἐπιμελείᾳ» (Παροιμίαι 13, 4). 

Καί μή περιμένῃς νά ὑφαίνῃς τόν νυμφικό σου χιτῶνα, ὅταν πρόκειται νά πᾶς ἐκεῖ στολισμένος, γιά νά συναντήσῃς τό Νυμφίο Χριστό. 

Καί θυμήσου κάθε μέρα, ὅτι τό σήμερα εἶναι δικό σου, τό αὔριο εἶναι στό χέρι τοῦ Θεοῦ.

Καί ὅτι, ἐκεῖνος πού σοῦ ἔδωσε τό πρωί, δέν σοῦ ὑπόσχεται νά σοῦ δώσῃ καί τό βράδυ. 

Γι᾿ αὐτό μήν ἀκούσῃς τόν διάβολο, πού σοῦ λέει νά τοῦ δώσῃς τό σήμερα καί τό αὔριο νά δώσῃς στό Θεό, ὄχι· ἀλλά ξόδεψε ὅλες τίς στιγμές τῶν ὡρῶν τῆς ζωῆς σου, καθώς ἀρέσει στό Θεό. 

Καί σάν νά μήν πρόκειται νά σοῦ δοθῇ πλέον ἄλλος καιρός. 

Καί λογάριαζε, ὅτι, γιά κάθε στιγμή, θά δώσῃς ἀκριβέστατο λογαριασμό ἐπειδή πολύτιμος εἶναι στά ἀλήθεια ὁ καιρός, πού ἔχεις στά χέρια καί θά ἔρθη ἡ ὥρα νά τόν ζητήσῃς καί νά μή τόν βρῇς.

Νόμιζε ἀκόμη σάν χαμένη ἐκείνη τήν ἡμέρα ἄν καί νά ἔκανες πολλά ἄλλα ἔργαστήν ὁποία δέν ἀπόκτησες πολλές νίκες κατά τῶν κακῶν σου κλίσεων καί θελημάτων καί κατά τήν ὁποία δέν εὐχαρίστησες τόν Θεό, ὄχι μόνο γιά τίς εὐεργεσίες πού σοῦ ἔκανε, καί μάλιστα γιά τό βασανιστικό Του πάθος, ὁ ὁποῖος γιά σένα ὑπέφερε· ἀλλά καί γιά τήν πατρική γλυκειά ἐκπαίδευσι τῶν θλίψεων πού πρόκειται νά σοῦ στείλη καμμία φορά. 

Τελειώνοντας καί σοῦ παραγγέλλω· ἀγωνίσου πάντα τόν καλό ἀγῶνα, «ἀγωνίζου τόν καλόν ἀγῶνα τῆς πίστεως· ἐπιλαβοῦ τῆς αἰωνίου ζωῆς, εἰς ν καί ἐκλήθης καί ὡμολόγησας τήν καλήν ὁμολογίαν ἐνώπιον πολλῶν μαρτύρων» (Α´ Τιμ. 6, 12), γιατί πολλές φορές μία μόνον ὥρα ἐπιμελείας, κέρδισε τόν Παράδεισο καί γιά μία ὥρα ἀμελείας, τόν ἔχασε. 

Καί γίνε ἐπιμελής, ἄν θέλῃς νά εἶναι ἀσφαλής ἡ ἐλπίδα τῆς σωτηρίας σου πρός Θεό· “ὅποιος ἔχει ἐμπιστοσύνη στόν Θεό, ὅλα θά τά ἔχῃ ἄφθονα”, «ἄπιστος ἀνήρ κρίνει εἰκῆ, ς δέ πέποιθεν ἐπί Κύριον ἐν ἐπιμελείᾳ ἔσται» (Παροιμίαι 28, 25). (53)

Ὁ Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ἐδῶ μᾶς συμβουλεύει πατρικά, κυρίως μέ τήν ταπείνωση καί πάντοτε μέσα ἀπό τήν πράξη μέ σοφά λόγια, ὡς ἑξῆς: «Καί ἄρχισε τό ἔργο, καί πολέμησε γιά νά νικήσῃς· καί βέβαια ἀπό αὐτά θά ἀποκτήσῃς τήν ὁλοκληρωτική ἐλπίδα στόν Θεό. 

Μέ τά τέσσερα αὐτά ὅπλα ὁπλίσου, ἀδελφέ μου, σάν ὁπλισμό πολύ ἀσφαλῆ καί ἀναγκαῖο, γιά νά γίνῃς νικητής σέ αὐτόν τόν ἀόρατο πόλεμο καί γιά νά λάβης τό στεφάνι

Καί αὐτά εἶναι: Τό α΄ νά μήν ἐμπιστεύεσαι ποτέ τόν ἑαυτόν σου, τό β΄ νά ἔχῃς πάντα ὅλο σου τό θάρρος καί τήν ἐλπίδα στό Θεό, τό γ΄ νά ἀγωνίζεσαι πάντα· καί τό δ΄ νά προσεύχεσαι».

Ἀδελφοί μου, ἐμεῖς ἄς ζητήσουμε νά ἐνδυναμωθοῦμε ἀπό τόν Ἴδιο τόν Κύριο, ἄς ἐνδυθοῦμε τήν πανοπλία τοῦ Θεοῦ, ἄς ἀντισταθοῦμε γιά νά δυνηθοῦμε κατά τήν ἡμέρα ἐκείνη τῆς πονηρίας, νά ἀναδειχθοῦμε νικητές. 

Ἄς ἐργαστοῦμε μέσα ἀπό τήν ἰσχυρή δύναμη τοῦ Θεοῦ, γιά τήν κατάκτηση τῶν ἐπουρανίων ἀφθάρτων ἀγαθῶν, τῆς δικαιοσύνης, κι’ ἀκόμη αὐτῆς τῆς θεωρίας τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ σύμφωνα μέ τόν Ψαλμό τοῦ Δαυΐδ: «γώ δέ ἐν δικαιοσύνῃ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ Σου χ ο ρ τ α σ θ ή σ ο μ α ι ἐν τῷ ὀφθῆναι μοι τήν δόξαν Σου» (Ψαλμός 16, 15). 

Ἀμήν, γένοιτο!

Συνεχίζεται…

  • 52. «Ἀόρατος Πόλεμος» Ὁσίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου. Ἀπόδοση στή νέα Ἑλληνική: Ἱερομόναχος Βενέδικτος. Ἔκδοση Συνοδείας Σπυρίδωνος Ἱερομονάχου, Νέα Σκήτη, Ἅγιον Ὄρος. http://users.uoa.gr https://www.imaik.gr
  • 53. Γιατί δυό εἶναι οἱ ἐλπίδες, σύμφωνα μέ τόν Ἅγιο Ἰσαάκ, μία ἀληθινή καί πολύ σοφή καί μία ψεύτικη καί ἀνόητη. Καί ὅσοι ἀφιέρωσαν ὅλο τόν ἑαυτόν τους στό Θεό, γιά κανένα πρᾶγμα δέν φροντίζουν κοσμικό, μέ τό νά εἶναι ὁλοκληρωτικά δοσμένοι στήν ἐπιμέλεια καί ἐργασία τῶν ἀρετῶν· αὐτοί ἀληθινά ἐλπίζουν στό Θεό νά τούς σώσῃ ἀπό κάθε κακό καί στήν τωρινή καί στή μέλλουσα ζωή· ὅσοι ὅμως περνοῦν μέ ἀμέλεια τήν ζωήν τους καί τίς ἀρετές δέν ἐπιμελοῦνται, αὐτοί ἄν καί λένε ὅτι ἐλπίζουν στό Θεό, ψεύτικα ὅμως ἐλπίζουν καί ἀνόητη εἶναι ἡ ἐλπίδα τους. «Προηγούμενος, λέγει, ἐστίν ὁ διά τόν Θεόν κόπος καί ὁ ἱδρώς ὁ ἐν τῇ γεωργίᾳ αὐτοῦ, τῆς εἰς αὐτόν ἐλπίδος»· σάν νά λέγῃ, ὅτι, πρῶτα πρέπει νά κουρασθῇ κάποιος γιά σπείρῃ ἔργα καλά καί ἀρετές καί ἔπειτα νά ἐλπίζῃ ὅτι καί ἔχει νά θερίσῃ καί νά πάρη τό μισθό τῆς σωτηρίας τῆς ψυχῆς του.

Κάνε ἐγγραφή στό νέο κανάλι τῆς Κατάνυξης τοῦ Youtube πατώντας ἐδῶ: https://bit.ly/2WldGra