Αρθρογράφοι: Μαρία ΚοσμίδουΜακεδονοπούλου Σοφία
αποκλειστικά για την katanixi.gr

Ο ηθικός φόβος εκδηλώνεται με πλήρη αγάπη, με άκρα ευλάβεια, με άκρα φροντίδα και ως αδιάλειπτη μέριμνα…

Επιμέλεια σύνταξης: katanixi.gr

Συνεχίζει ο Άγιος Νεκτάριος (1) 

“Περί φόβου.
Ο φόβος είναι έμφυτον συναίσθημα τω ανθρώπω.

Το συναίσθημα τούτο εκδηλούται ως δειλία, ως δέος, ως τρόμος εν περιστάσεσιν, εν αις απειλείται κίνδυνος ζωής. Επίσης εκδηλούται το συναίσθημα τούτο ως ταραχή και ανησυχία εν περιστάσεσιν, εν αις απειλείται η προσβολή της τιμής ή περιουσίας του ανθρώπου δικαίως ή αδίκως.
Ο βαθμός της μείζονος ή ελάσσονος εκδηλώσεως του φόβου ή της ταραχής και ανησυχίας είνε ανάλογος ή τω μεγέθει του πραγματικού κινδύνου ή τω μεγέθει της διεγερθείσης φαντασίας. Το συναίσθημα του φόβου ενίοτε εκδηλούται και εν περιστάσεσι, καθ’ ας ουδέν μεν το πραγματικώς απειλούμενον ή διακινδυνεύον καθ’ ην ώραν ο άνθρωπος κατέχεται υπό του συναισθήματος τούτου, προκύπτει όμως εξ ενδεχομένου εν τω μελλόντι κινδύνου, δυναμένου να προέλθη εξ αμελείας ημών εις τι των προσφιλών ημίν υποκειμένων. Το συναίσθημα τούτο εκδηλούται ή ως άκρα αγάπη προς τι ή ως άκρα ευλάβεια ή ως άκρα φροντίς ή ως αδιάλειπτη μέριμνα. Το συναίσθημα του φόβου ενίοτε εκδηλούται και εν περιστάσεσι, καθ’ ας ουδέν μεν το πραγματικώς απειλούμενον ή διακινδυνεύον καθ’ ην ώραν ο άνθρωπος κατέχεται υπό του συναισθήματος τούτου, προκύπτει όμως εξ ενδεχομένου εν τω μελλόντι κινδύνου, δυναμένου να προέλθη εξ αμελείας ημών εις τι των προσφιλών ημίν υποκειμένων. Κατά ταύτα ο φόβος, ως διαφόρως εκδηλούμενος κατά τας διαφόρους περιστάσεις και κατά διάφορα γεννώντα αυτόν αίτια, ανάγκη και διαφόρως να χαρακτηρίζηται. Όθεν ο μεν φόβος ο εκδηλούμενος ως δέος ή δειλία ή τρόμος, δύναται να ονομασθή φυσικός. Ο δε φόβος ο εκδηλούμενος ως ταραχή και ανησυχία, ως και ο φόβος ο εκδηλούμενος ως αγάπη και ευλάβεια, δύναται να κληθή ηθικός. Αρα ο φυσικός φόβος διαφέρει του ηθικού φόβου κατά τα διεγείροντα αυτόν αίτια.
Ο φυσικός φόβος είνε πάντοτε αδιαβλήτων παθών ως μια μόνην έχων αφορμήν το κίνδυνο της απώλειας της ζωής. Ο ηθικός φόβος δεν είνε πάντοτε αδιάβλητο· διότι είνε διπλούς ως προερχόμενος από διάφορα κατά το ποιόν ηθικά αίτια της αγάπης και του μίσους. Ως δε εναντιώτατα τα γεννώντα αυτόν αίτια, εναντιώτατοι και οι χαρακτήρες αυτών. Ο μεν φόβος ο εκ της αγάπης γεννώμενος είνε ιερός, αγνός και δίκαιος, και εκδηλούται ως ευαισθησία ψυχής υπέρ του αγαπωμένου προσώπου, ως μέριμνα, ως πρόνοια και ως περί αυτού φροντίς .”

Ερμηνεία υπό π.Νικολάου Μανώλη(2)

Ο φόβος είναι ένα συναίσθημα, το οποίο, κατά την διδασκαλία του Αγίου Νεκταρίου, εκδηλώνεται είτε ως δειλία είτε ως δέος είτε ως τρόμος απέναντι σε κάποιες περιστάσεις, στις οποίες απειλείται ο κίνδυνος της ζωής. Επίσης, εκδηλώνεται αυτό το συναίσθημα και ως ταραχή και ως ανησυχία σε κάποιες περιστάσεις, στις οποίες απειλείται η προσβολή της τιμής ή της περιουσίας του ανθρώπου. Δικαίως ή αδίκως. Δεν είναι μόνο ο φόβος για τη ζωή αλλά και για την τιμή και για την περιουσία. Αυτό το συναίσθημα, λοιπόν, εκδηλώνεται με αυτούς τους τρόπους.

Δηλαδή, τόσο μεγάλος ή τόσο μικρότερος είναι ο φόβος ανάλογα με το μέγεθος του πραγματικού κινδύνου ή το μέγεθος της φαντασίας, η οποία έχει διεγερθεί. 

Το συναίσθημα αυτό του φόβου, μερικές φορές, εκδηλώνεται σε κάποιες περιστάσεις στις οποίες δεν υπάρχει πραγματική απειλή ή κίνδυνος. Προκύπτει, όμως, από ενδεχόμενο κίνδυνο στο μέλλον. Από το ενδεχόμενο να κινδυνέψουν αγαπημένα πράγματα δικά μας, εξ αμελείας μας. Αυτός ο φόβος που γεννάται μέσα μας από ένα ενδεχόμενο κινδύνου, ότι εξ αμελείας μας μπορεί να κινδυνεύσει κάτι αγαπημένο, εκδηλώνεται ή ως άκρα αγάπη προς κάτι ή ως άκρα ευλάβεια ή ως άκρα φροντίδα ή ως αδιάλειπτη μέριμνα. Προσέξτε! 

Άλλο ο φόβος για τη ζωή, ο οποίος εκδηλώνεται με τρόμο, με δέος, με φόβο. 

Άλλο ο φόβος μπροστά σε κίνδυνο που μπορεί να πλήξει την περιουσία ή την τιμή μας.

Άλλο ο φόβος για ενδεχόμενο κίνδυνο, ο οποίος μπορεί να πλήξει κάτι απ’τα αγαπημένα μας πράγματα και πρόσωπα, εξ αμελείας μας. 

Αυτός ο φόβος είναι ο ηθικός φόβος, ο οποίος εκδηλώνεται με άκρα αγάπη, με άκρα ευλάβεια, με άκρα φροντίδα και ως αδιάλειπτη μέριμνα. 

Έχουμε μια συνεχόμενη μέριμνα και μας απασχολεί αυτό, να μην πάθει δηλαδή κάτι από δική μας αμέλεια, από δική μας απερισκεψία και αφροντισιά αυτό που αγαπάμε. 

Εφόσον ο φόβος εκδηλώνεται διαφορετικά στις περιστάσεις και γεννιέται από διαφορετικά αίτια, πρέπει να χαρακτηριστεί και διαφορετικά. 

Δηλαδή, ο φόβος ο οποίος προέρχεται από ένα πραγματικό γεγονός, που είναι όπως είπαμε για τη ζωή ή για την φθορά στην περιουσία και στην τιμή, αυτός ο φόβος ονομάζεται φυσικός φόβος. Ο φυσικός, λοιπόν, φόβος – για να τα ξεχωρίσουμε αυτά –  είναι ο φόβος απέναντι στον κίνδυνο να πάθει κάτι η ζωή μας, η τιμή μας, η περιουσία μας.

Ο ηθικός φόβος είναι ο φόβος να μην πάθει κάτι κακό κάτι προσφιλές σε μας, εξαιτίας της αφροντισιάς, της αμεριμνησίας μας και της μη προσοχής μας.

 Αυτός λέγεται ηθικός φόβος. Ο πρώτος είναι ο φυσικός φόβος. Όταν έρχεται ο άλλος να σου πάρει τη ζωή, αντιδράς και αυτό είναι κάτι το φυσικό. Το άλλο, ο ηθικός φόβος, θέλει δουλειά, όπως θα δούμε.

Τα αδιάβλητα πάθη είναι τα πάθη τα οποία είχε κι ο Χριστός. Η πείνα, η δίψα λέγονται αδιάβλητα πάθη. Λοιπόν, ο φόβος είναι ένα αδιάβλητο πάθος, είναι φυσικό μέγεθος, φυσικό συναίσθημα το οποίο βρίσκεται μέσα μας. 

“Ο φυσικός φόβος είνε πάντοτε αδιαβλήτων παθών, μίαν έχων αφορμήν. Τον κίνδυνον της απώλειας της ζωής”. Αυτός είναι ο φυσικός φόβος.

 Ο ηθικός φόβος είναι διπλός. 

Μπορεί ο ηθικός φόβος, που δεν είναι αδιάβλητος, αλλά είναι διαβλητό, δηλαδή διαβλητών παθών, μπορεί να είναι διπλός. Μπορεί να προέρχεται είτε από αγάπη είτε από μίσος. Και το εξηγεί ο Άγιος Νεκτάριος: Όπως, δηλαδή, είναι αντίθετα τα αίτια τα οποία γεννούν αυτό το φόβο, τον ηθικό, έτσι αντίθετοι είναι και οι χαρακτήρες αυτών. 

Ο μεν ηθικός  φόβος που προέρχεται από την αγάπη είναι ιερός, αγνός και δίκαιος και εκδηλώνεται ως ευαισθησία ψυχής υπέρ του αγαπωμένου προσώπου, ως μέριμνα, ως πρόνοια και ως περί αυτού φροντίς .

Αυτός ο φόβος, λοιπόν – τι όμορφο που είναι αυτό – αυτός ο φόβος ο ηθικός, που δεν είναι ο φυσικός φόβος  μη τυχόν και χάσουμε τη ζωή μας, αλλά είναι ο ηθικός φόβος από ενδιαφέρον να μη συμβεί κάτι σε κάτι που αγαπάμε・αυτός ο φόβος, ο ηθικός, είναι φόβος που προέρχεται από την αγάπη, κι αφού προέρχεται από την αγάπη, είναι ιερός φόβος, αγνός, δίκαιος. Και εκδηλώνεται ως “ευαισθησία ψυχής υπέρ του αγαπωμένου προσώπου, ως πρόνοια κι ως περί αυτού φροντίς”. Όλοι θα έχουμε αγαπημένα πρόσωπα στα οποία ο αγνός, ο δίκαιος, ο άγιος αυτός ιερός φόβος εκδηλώνεται. 

Παραδείγματα από την ποιμαντική διακονία 

Βλέπουμε τέτοιον ηθικό φόβο στις μανάδες που σταυρώνουν τα παιδιά τους  από πίσω τους, όταν φεύγουν από το σπίτι. 

Παρένθεση: Είναι καλά να έχουμε την ευλογημένη συνήθεια να κάνουμε τον Σταυρό μας όταν βγαίνουμε από το σπίτι μας. Και είναι καλά να έχουμε μια εικόνα πλάι στην είσοδο του σπιτιού, ώστε κατά την είσοδο και κατά την έξοδο από το σπίτι μας να την ασπαζόμαστε. Μπορούμε να έχουμε την εικόνα του Αγίου που είναι αφιερωμένο το σπίτι μας ή της εορτής μας ή οποιουδήποτε Αγίου ευλαβούμαστε, δεν έχει σημασία. Και οι εικόνες να είναι λίγο χαμηλά για να τις φτάνουμε. Όχι πάνω στο ταβάνι, ώστε να χρειάζεται σκάλα, για να φτάσεις να ασπαστείς μια εικόνα. Ας έχουμε και ψηλά εικόνες αν θέλουμε, αλλά να έχουμε και χαμηλά, για να μας θυμίζουν την ιερότητα της στιγμής και να ευλογείται η είσοδος και η έξοδός μας από την κατ΄οίκον Εκκλησία. 

Όπως όταν μπαίνουμε στην Εκκλησία μας, είτε ανάψουμε είτε δεν ανάψουμε κερί, θα ασπαστούμε την εικόνα του Αγίου που μας φιλοξενεί και μπήκαμε στον χώρο του, έτσι πρέπει να κάνουμε και όταν μπαίνουμε στο σπίτι μας. Να έχουμε την εικόνα του σπιτιού κάπου χαμηλά, την Παναγία, τον Χριστό, τον Άγιο Νικόλαο, τον Άγιο Νεκτάριο, τον Προφήτη Ηλία, τον Άγιο Στέφανο, να κάνουμε το σταυρό μας, να ασπαζόμαστε την εικόνα και να παρακαλούμε τον Θεό να μας έχει καλά. Και όταν φεύγουμε και όταν επιστρέφουμε στο σπίτι, το ίδιο να κάνουμε.

Αυτό που κάνουν, λοιπόν, οι μανάδες είναι ένας ιερός φόβος, γεμάτος στοργή, μέριμνα, φροντίδα, αγάπη, να μην πάθει τίποτα το παιδί. Όλα να του είναι καλά! Να σταυρώνει το παιδί, να ευλογεί το παιδί! Και είναι κάτι που δεν είναι αυτονόητο, αλλά καλλιεργείται. Σε πολλούς ανθρώπους είναι ζητούμενο αυτός ο φόβος. Δεν είναι αυτονόητος! Αυτή τη φροντίδα, αυτή τη μέριμνα πρέπει να τη δουλέψει κανείς. Ούτε στις μητέρες δεν είναι πάντα φυσικό. Και οι μητέρες ακόμη, και οι πατεράδες, και γενικά πρός τα αδέρφια μας, πρός τους παππούδες μας, οι παππούδες προς τα εγγόνια τους…Δεν είναι φυσικό πάντοτε αυτό…Θέλει δουλειά! Είναι συχνό φαινόμενο να βλέπουμε τραγικές καταστάσεις μέσα στα σπίτια και να συμμετέχουμε (σαν πνευματικοί) σε οικογενειακές κρίσεις,  οι οποίες σε κάνουν να αναρωτιέσαι: “ καλά, δεν υπάρχει αγάπη;” 

«Πάτερ, το παιδί μου, λέει, με βρίζει, με έβρισε, πάτερ!  Δεν το ανέχομαι αυτό! Η γυναίκα μου μού είπε, α… παράτα μας!» Και είναι έτοιμος να την καθαρίσει τη γυναίκα και να αποκληρώσει το παιδί για τέτοιους λόγους. Θέλει… δουλειά, θέλει… δουλειά! 

Εμείς οι ίδιοι πόσες φορές πιάνουμε τους εαυτούς μας να μην αντέχουμε ούτε μια προσβολή. Σκεφτόμαστε αμέσως “ δε με σέβεται”. Ακόμη κι ο σεβασμός, αδερφοί μου, δεν είναι αυτονόητος. Πρέπει να τον δώσεις για να τον πάρεις. Ο σεβασμός ανήκει σ΄αυτή την κατηγορία του ηθικού φόβου. Μέσα στη φροντίδα, τη μέριμνα, την αγάπη, την προσοχή πρέπει να κρύβεται ο σεβασμός. 

Ο σεβασμός προηγείται της αγάπης! Ή, αν θέλετε ένα πολύ καλό μάθημα απόκτησης/καλλιέργειας της αγάπης, είναι να προσπαθήσουμε να πιάσουμε το πρώτο επίπεδο, το σεβασμό. Να αρχίσουμε να έχουμε λίγο σεβασμό ο ένας προς τον άλλον. Η αγάπη είναι ο στόχος. 

(συνεχίζεται)

Κάνε ἐγγραφή στό νέο κανάλι τῆς Κατάνυξης τοῦ Youtube πατώντας ἐδῶ: https://bit.ly/2WldGra


Δείτε σχετικά:
– Τι σημαίνει η δε γυνή ίνα φοβήται τον άντρα (Α΄ Μέρος)
Τι σημαίνει η δε γυνή ίνα φοβήται τον άντρα (Β΄ Μέρος)