Ὁμιλία μοναχού π.Σεραφείμ Ζήση

Ἀπό τήν Ὀρθόδοξο Πίστη καί μόνη συμπληρώνεται ἡ οὐράνιος Ἐκκλησία τῶν Πρωτοτόκων ἡ ἀκατάλυτη

Τήν Τετάρτη, 03 Ἰουνίου 2026 στήν Αἴθουσα “Πρωτοπρεσβύτερος Νικόλαος Μανώλης” τοῦ Ὀρθοδόξου Χριστιανικοῦ Συλλόγου ” Ἅγιος Ἰωσήφ ὁ Ἡσυχαστής” (Μοναστηρίου 183, 2ος ὄροφος, Θεσσαλονίκη) καί ὧρες 19:00 – 20:30, στό πλαίσιο τοῦ “Φροντιστηρίου Ὀρθοδόξου Θεολογίας”, ὁ ὁσ. Μοναχός π. Σεραφείμ Ζήσης ἀνέπτυξε τό θέμα: “Ἡ ὑπεροχή τῆς Ὀρθοδοξίας ἀπέναντι σέ ὅλες τίς ἄλλες πίστεις κατά τόν Ἰωσήφ Βρυέννιο”.

Τοῦ ἐπιφανέστατου θεολόγου τοῦ 15ου αἰ. Μοναχοῦ Ἰωσήφ τοῦ Βρυεννίου (c.1350 –  c. 1431), διδασκάλου τοῦ Ἁγίου Μάρκου τοῦ Εὐγενικοῦ καί ἐμμέσως τοῦ Ἁγίου Γενναδίου τοῦ Σχολαρίου, ἔργα θεολογικά ἔχει ἀναλύσει καί ἄλλες φορές ὁ ὁμιλητής π. Σεραφείμ. Αὐτή τήν φορά ἀναπτύσσει τόν λόγο τοῦ Βρυεννίου (τοῦ ἔτους 1404) πού τιτλοφορεῖται “Λόγος περί τῆς ἡμῶν Πίστεως, δι’ ἀξιωματικῶν ἐπιχειρημάτων δεικνύς, ὅτι πασῶν τῶν ἡμῖν ἐγνωσμένων πίστεων οὐκ ἔστι ταύτης εὐσεβεστέρα” (νεοελ.: “Λόγος περί τῆς Πίστεώς μας· πού ἀποδεικνύει μέ ἐπιχειρήματα πού ἔχουν δύναμη ἀξιωμάτων, ὅτι ἀπό ὅλες τίς πίστεις πού μᾶς ἔχουν γίνει γνωστές, δέν ὑπάρχει ἄλλη εὐσεβέστερη ἀπό αὐτήν”).

Ὁ θαυμάσιος λόγος αὐτός, ὁ ὁποῖος στό πρῶτο μέρος του κατοχυρώνει τήν ἀνωτερότητα (καί μοναδικότητα, ἀποκλειστικότητα, στήν σωτηρία) τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, στό δεύτερο μέρος ἐξελίσσεται στήν ἀνάπτυξη θεμάτων “θεοδικίας” (δηλ. διερευνήσεως καί ὑπερασπίσεως τῶν ἀμφισβητουμένων, “σκανδαλωδῶν”, κριμάτων τοῦ Θεοῦ) καί θείας Προνοίας: γιατί (δῆθεν) σταμάτησε νά θαυματουργεῖ ὁ Θεός, καί γιατί δυστυχοῦν καί “παιδεύονται” οἱ εὐσεβεῖς ἄνθρωποι, φαινομενικῶς ἐγκαταλειπόμενοι ἀπό τόν Θεό.

Ὁ ὁμιλητής ἐν πρώτοις ἀνέπτυξε (βάσει τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Δαμασκηνοῦ) τήν διάκριση τῆς Πίστεως σέ δύο εἴδη, ὅπως διδάσκουν οἱ Ἅγιοι Πατέρες: 1. Τήν Θεολογική (Δογματική) Πίστη, ἡ ὁποία εἶναι ἀμετάβλητη καί τήν ὁποία δεχόμαστε “ἐξ ἀκοῆς”· εἶναι δέ ἀγώνισμά μας νά τήν ἐγκολπωθούμε καί μέ τήν καρδία, καί μέ λόγια καί μέ ἔργα (αὐτή εἶναι “ἔργῳ πιστεύουσα, εὐσεβοῦσα καί τάς Ἐντολάς πράττουσα”) 2. Τήν πίστη ὡς ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στίς ὑποσχέσεις τοῦ Θεοῦ καί στήν ἐπιτυχία τῶν προσευχῶν μας· αὐτή δέ, ἡ ὁποία καθιστᾷ “ἁπτά” τά οὐράνια πράγματα, εἶναι δῶρον τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὅταν ἡ Ἐκκλησία εὔχεται νά φθάσουμε ὅλοι στήν Ἑνότητα τῆς Πίστεως (“τήν ἑνότητα τῆς Πίστεως καί τήν κοινωνίαν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος αἰτησάμενοι”), δέν ἐννοεῖ τήν δογματική θεολογική Πίστη, πού εἶναι δεδομένη καί αὐτονόητη γιά τούς Ὀρθοδόξους καί ἔχει διαστρεβλωθεῖ ἀπό τούς ἑτεροδόξους (αἱρετικούς), ἀλλά τήν πίστη ὡς ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στήν Πρόνοια τοῦ Θεοῦ.

Στό πρῶτο θέμα, περί τῆς μοναδικότητος τῆς Ὀρθοδοξίας, ὁ Βρυέννιος ἀναπτύσσει τά ἑξῆς ἐπιχειρήματα περί αὐτῆς τῆς ὑπεροχῆς της: 1. Ἡ “δόξα τῶν Ρωμαίων”, δηλ. τό Δόγμα, ἡ Πίστη, τῶν Ρωμηῶν, ἡ Ὀρθοδοξία, εἶναι ἐκείνη τήν ὁποίαν ἀναγνωρίζουν ὅλοι οἱ ἄλλοι λαοί ὡς τήν αὐθεντικότερη μετά ἀπό τήν δική τους· ἄρα εἶναι ἡ  κατά κοινή παραδοχή, πλειοψηφικά, ἀνώτερη. 2. Εἶναι αὐτή τήν ὁποίαν ἀποδέχθηκαν καί ὑπερασπίστηκαν “οἱ σοφώτεροι τῶν ἀνθρώπων (οἷόν ἐστι τό τῶν Ἑλλήνων τε καί τῶν Ῥωμαίων γένος)”. 3. Εἶναι αὐτήν ἀπό τήν ὁποία προέρχονται οἱ περισσότερο ἔννομοι, εἰρηνικοί καί εὔτακτοι Πατριάρχες καί Βασιλεῖς, “οὐχ ἡ ἀναρχίᾳ φερομένη καί δυνάστας ὠμοτάτους καί τυράννους ἀπογεννῶσα”, ὅπως εἶναι ἡ παπική. 4. Εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία διατηρεῖ τά ἱερά ἁγιάσματα τοῦ Χριστοῦ καί τῆς Παναγίας, τόν Σταυρόν, τούς Ἥλους, τήν Λόγχην, τήν Ἐσθῆτα τῆς Θεοτόκου κ.λπ. (καί τά Προσκυνήματα τῶν Ἁγίων Τόπων, ὅπως θά πεῖ παρακάτω), δεῖγμα εὐνοίας τοῦ Θεοῦ πρός τήν Ὀρθοδοξία: “καί γάρ φίλον Θεῷ, καί ἡμῖν σύνηθες, τοῖς τῶν οἰκετῶν πιστοτάτοις ἐμπιστεύειν τά τίμια”. 5. Εἶναι ἐκείνη στήν ὁποία καλλιεργοῦνται κατ’ ἐξοχήν ὅλες οἱ ἀρετές (ἐγκράτεια, προσευχή, σωφροσύνη, ταπείνωση) οἱ ὁποῖες ἐπίσης πιστοποιοῦνται ἀπό τήν ἐν ζωῇ καί τήν μετά θάνατον θαυματουργία τῶν ἐναρέτων, τῶν Ἁγίων. 6. Εἶναι ἡ ἀληθῶς καθολική καί οἰκουμενική, τήν ὁποία δέχονται ὅλα τά χριστιανικά ἔθνη καί δέν περιορίζεται σέ μία ἤ δύο τοπικές δικαιοδοσίες· καί 7. Εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποία διατήρησε τήν Πίστη ἀναλλοίωτη, τήν Πϊστη τήν δοσμένη  καί μαρτυρούμενη ἀπό τόν Θεό, τήν καί κηρυσσόμενη ἀπό τίς Συνόδους, Οἰκουμενικές καί Τοπικές, τήν ἐπικυρωμένη ἀπό τούς ἱδρῶτες, τίς διδαχές, τά αἵματα καί τά θαύματα τῶν Ἁγίων. Αὐτή ἡ Πίστη, ἡ Ὀρθόδοξη, εἶναι ἡ μόνη πού γεμίζει τόν Παράδεισο: “αὕτη ἐστίν ἡ Ὀρθόδοξος Πίστις τῳόντι … ἐξ ἧς μόνης πληροῦται ἡ οὐράνιος Ἐκκλησία τῶν πρωτοτόκων ἡ ἀκατάλυτος”.

Ἔπειτα ὁ Ἰωσήφ, βάσει τῆς διαπιστώσεώς του, ὅτι ὀρθοδοξία ὑπό τήν εὐρεῖα ἔννοια  (ὄχι μόνον τήν “στενή”, τήν δογματική), εἶναι ἡ ὀρθή ἀντίληψη καί τῶν ἐπιστημονικῶν, βιοτικῶν, πραγμάτων, ἐκθέτει, ἀλλά καί ἀνατρέπει, πολύ συνοπτικά (σέ 1 ἤ 2 προτάσεις τήν καθεμία), πενῆντα μία θεολογικές καί ἐπιστημονικές πλάνες τῆς ἐποχῆς του (σέ συνολικῶς τρεισήμισυ σελίδες, σσ. 34-37, τοῦ Β΄ τόμ. τῶν “Εὑρεθέντων” τοῦ Βρυεννίου, ἐκδ. Β. Ρηγοπούλου, 1990 Θεσσαλονίκη).

Στό δεύτερο μέρος τοῦ λόγου (σσ. 37-45), ὁ Ἰωσήφ Βρυέννιος ἀναπτύσσει ἐκτενῶς τά περί τῆς Θείας Προνοίας καί θαυματουργίας, ἀποδεικνύοντας ὅτι ὁ Θεός “οὐ διαλείπει  [δηλ. οὐ παύεται] θαυματουργῶν, κἄν ὀλίγοις τῶν ἀνθρώπων τά θαύματα ταῦτα εὐσύνοπτα”. Ἐξετάζει δέ σέ ἰσάριθμες παραγράφους τά ἑξῆς θέματα: 1. Περί τῆς θείας Προνοίας εἰδικῶς στούς Πιστούς, τούς Ὀρθοδόξους. 2. Περί τῆς θαυματουργίας τῶν ἱερῶν Λειψάνων μόνον στούς Ὀρθοδόξους· ὀρθόδοξα ἱερά λείψανα πού ἐκλάπησαν ἀπό τούς Δυτικούς, σταμάτησαν νά θαυματουργοῦν. 3. Περί τῶν θείων θαυμάτων καί σέ ἀπίστους, καί σέ Ἀγγέλους, καί σέ κάθε ἄνθρωπο προσωπικῶς, καί στήν ἴδια τήν φύση καί κίνηση τοῦ κόσμου κ.ἀ. 4. Ὅτι ὅλα ὅσα  δεινά καί ἐπώδυνα γίνονται, ἐπιτρέπονται ἀπό τόν Θεό πρός τό συμφέρον μας καί “τοῖς μετ’ εὐχαριστίας ταῦθ’ ὑπομένειν ἐθέλουσι, ἐπωφελῆ εἰσι καί σωτήρια … φάρμακα δέ προφυλακτικά καί καθάρσια, πικραίνοντα μέν ὀλίγα τήν αἴσθησιν, ἀπαλλαγήν δέ ἐπάγοντα κακῶν ὀλεθρίων καί σωτηρίαν προξενοῦντα ψυχῆς”. 5. Γιά τήν σωτηρία μας ἐπιτρέπει ὁ Θεός νά εἴμαστε βραχύβιοι τό γένος τῶν ἀνθρώπων, καί φθάνουμε σέ κορεσμό τῶν ἡδονῶν, ὥστε νά μή φαντασθοῦμε ἀϊδιότητα καί ἰσοθεΐα. 6. Εἰδικότερη ἀναφορά στήν ὠφέλεια συγκεκριμένων δεινῶν τοῦ βίου. 7. Ἡ ἀληθής κατοικία μας εἶναι ἡ ἐπουράνια· τά ἐπίγεια πράγματα εἶναι πρόσκαιρα, ἁπλῶς ὑπομνήματα, ὑπομνήσεις, γιά νά ἐνθυμούμαστε τά μόνιμα καί αἰώνια. Ἡ ἐλεημοσύνη, “ἡ χρυσῆ μετάδοσις”, μεταβάλλει τά (διδόμενα σέ φιλανθρωπίες) παρόντα ἀγαθά καί πλούτη μας καί τά καθιστᾷ “ἀντί φθαρτῶν ἄφθαρτα, ἀντί προσκαίρων αἰώνια καί ἀντί ἐπιγείων ἐπουράνια”. 8. Θαῦμα εἶναι καί ἡ διά τοῦ βίου ἐξέλιξη τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἀπό τήν ταπεινότερη μορφή βιολογικῆς ὑπάρξεως (τήν ἐμβρυακή), ἐνδεχομένως – μετερχόμενος τήν ἀρετή – γίνεται κατά Χάριν θεός, δηλ. Ἅγιος: “ἀρετῆς καί θείας χάριτος μετασχών, ἅγιος γίνεται … ἐλλάμψεώς τε τυχών τῆς ἀμείνω, θέσει υἱός Θεοῦ γίνεται, καί θεός”. 9. Οἱ ἄνθρωποι δέν εἴμαστε ἄρχοντες, κύριοι καί κάτοχοι, τῶν περιουσιῶν μας καί τῶν ταλάντων μας, ἀλλά οἰκονόμοι τους, τά ὁποῖα τά κατευθύνουμε στήν σωτηρία τοῦ πλησίον. 10. Εἰδικότερη ἀναφορά στά ἐπί μέρους χαρίσματα καί πῶς μποροῦμε νά στρέψουμε τό καθένα πρός ἁγιότητα. 11. Ὅσοι καταχωνύουν τά τάλαντά τους, τά χαρίσματά τους, θά τιμωρηθοῦν σύμφωνα μέ τίς εὐαγγελικές ἀπειλές.

Τέλος, ὁ Ἰωσήφ ἐπανέρχεται στόν ἀρχικό σκοπό τοῦ λόγου, καί ἀνατρέπει τήν ἀντίληψη καί ἀθυμία πολλῶν Ὀρθοδόξων, οἱ ὁποῖοι σκανδαλίζονταν, “ἐπτοοῦντο” ἀπό τήν εὐπραγία τῶν ἀπίστων, “πρός τό πλῆθος ὁρῶντες καί τήν ῥᾳστώνην τῶν τε ἀπίστων καί τῶν ἁμαρτωλῶν”. Ἀπευθυνόμενος πρός αὐτούς καί ἐπικαλούμενος πολλά παραδείγματα τοῦ κοινοῦ ἀνθρωπίνου βίου, ἀποδεικνύει ὅτι τά ὀλίγα καί ἐκλεκτά εἶναι τιμιώτερα τῶν πολλῶν καί εὐτελῶν· συνεπῶς καί οἱ ὀλίγοι πιστοί εἶναι τιμιώτεροι παρά Θεῷ ἀπό τούς πολλούς ἀπίστους: “κρείττων γάρ εἷς ἐνάρετος ἤ χίλιοι ἁμαρτωλοί· καί πιστός εἷς βελτίων ἤ μύριοι ἄπιστοι· καί καλλίων εἷς σῳζόμενος ἤ ἀπολλύμενοι ἄπειροι”. Ἄν κανείς δίδει σημασία στήν ποσότητα καί τά πλήθη, τότε τά ἔπαθλα τά παίρνουν … τά κοπάδια: “Εἰ δέ τό πλῆθος ἐπαινεῖτε, παρά τοῖς βοσκήμασιν ἔσται τά νικητήρια”.

Ἔπειτα, ὑπενθυμίζει τά παραδείγματα τῶν Δικαίων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, οἱ ὁποῖοι ἔλλαμψαν ὡς μονάδες, καί ἀξιοποιώντας τήν χρυσοστομική φράση, ὅτι δέκα χιλιάδες φορτία ἀχύρου δέν εἶναι ἀντάξια δέκα πολυτίμων λίθων, καταλήγει στό ὅτι παρομοίως “οὕτως οὐδέ πάντες ἄπιστοι δέκα πιστῶν Ὀρθοδόξων [ἀντάξιοι]· ὅτι τοῦ πυρός εἰσι κατανάλωμα τῆς γεέννης οἱ δύστηνοι”.

Στήν τελευταία, ἐπιλογική, παράγραφο ὁ Μοναχός Ἰωσήφ Βρυέννιος ἀναφέρεται (ἀνωνύμως) καί στόν προελαύνοντα καί θριαμβεύοντα τότε Μωαμεθανισμό (Ἰσλαμισμό), ὁ ὁποῖος ὡς γνωστόν τότε (τό 1404) εἶχε περικυκλώσει τήν Βασιλεύουσα· προφανῶς, ὅσα ἔχει προηγουμένως ἀναφέρει ὁ Βρυέννιος περί τῆς θείας παιδαγωγίας καί Προνοίας μέσω τῶν θλίψεων καί περί τῆς εὐπραγίας τῶν ἀπίστων, εἶχαν ἄμεση σχέση με τό θέμα αὐτό. Μέμφεται τούς μωαμεθανικούς θρησκευτικούς νόμους, οἱ ὁποῖοι χαϊδεύουν τά ἀνθρώπινα πάθη, καί σέ συνδυασμό μέ τήν ἀπειλή τῆς βίας καί τήν ἐπίκληση τῆς δῆθεν θείας εὐνοίας πρός τό Ἰσλάμ, ἐξαπατοῦν τούς ἀνθρώπους: “Οὑδέν γάρ ἐπαγωγότερον ἤ ἰσχυρότερον πρός πειθώ, νόμου μετά τρυφῆς καί ῥᾳστώνης τήν σωτηρίαν ὑπισχνουμένου [ὑποσχομένου]· ἄν δέ καί θέλησιν εὕρῃ συνευδοκοῦσαν εἰς τοῦτο, καί Θεῷ δῆθεν δείξῃ τοῖς πραττομένοις ἀρέσκεσθαι, συνηθείας ἐπιλαβόμενος καί εἰς ἕξιν χωρήσας, ἀμετάτρεπτος εἶναι βιάζεται”. Ὁ Βρυέννιος καλεῖ τούς πιστούς ἀκροατές νά ἐπιδείξουν ἄκρα ὑπομονή, ἕως τέλους, διότι ἡ τελική Κρίση καί ὁ Κριτής εὑρίσκεται ἐπί θύραις. Οἱ πρόσκαιρες θλίψεις ἐδῶ, θά μᾶς σώσουν αἰωνίως, δέν συνιστοῦν θεία ἀποστροφή: “Ἰδού παραγγέλλομεν, μικρόν ὑπομείνατε χρόνον ἐνταῦθα, ὡς ἄν ἐκεῖσε ἀπέραντα ἀναπαύσησθε […] ὅτι οὐκ ἀποστρεφόμενος ἡμᾶς ὁ Θεός συγχωρεῖ περιπίπτειν ταῖς θλίψεσιν, ἀλλά παιδεύει προσκαίρως, ἵνα δοξάσῃ ἀπέραντα· καί δόξα τῇ Αὐτοῦ κηδεμονίᾳ καί ἀγαθότητι“!

Κάνε ἐγγραφή στό νέο κανάλι τῆς Κατάνυξης τοῦ Youtube πατώντας ἐδῶ: ΚΑΤΑΝΙΧI