Ομιλία του μοναχού π. Σεραφείμ Ζήση

Ὁ Μέγας Φώτιος χαράσσει στό κείμενό του, ἕνα “κάτοπτρο ἡγεμόνος”, τίς ἀπαραίτητες προϋποθέσεις τῆς χριστιανικῆς πολιτικῆς διακυβερνήσεως, τίς πολιτικές καί προσωπικές, πνευματικές ποιότητες ἑνός Χριστιανοῦ Κυβερνήτου. Αὐτές πηγάζουν ἀπό τήν “πολιτική θεολογία” τῆς Ρωμηοσύνης μας

Τήν Κυριακή, 26 Ὀκτωβρίου 2025, ὁ ὁσ. Μοναχός π. Σεραφείμ Ζήσης στήν αἴθουσα τῆς Ἑταιρείας Ὀρθοδόξων Σπουδῶν (Σούτσου 3) καί στό καθιερωμένο κυριακάτικο μάθημα (ὧρες 11:30 – 13:00) ἀνέπτυξε τό θέμα: “Οἱ παραινέσεις τοῦ Ἁγίου καί Μ. Φωτίου πρός τόν νεοφώτιστο Ἡγεμόνα τῶν Βουλγάρων Μιχαήλ (Βόριδα) καί ἡ “πολιτική θεολογία” τῆς Ρωμηοσύνης”.

Ἡ ἀνάπτυξη τοῦ θέματος αὐτοῦ ἀκολούθησε μίαν ἑορταστικήν ἀναφορά στόν Μακεδονικό Ἀγῶνα, τήν ὁποίαν προετοίμασε καί παρουσίασε μέ ἐποπτικά ἠλεκτρονικά μέσα ὁ κ. Δημήτριος Καραγιαννίδης, ἐκπαιδευτικός καί ἀντιπρόεδρος τῆς Ἑταιρείας Ὀρθοδόξων Σπουδῶν. Τόν ὅρο “πολιτική θεολογία” ἀρύσθηκε ὁ π. Σεραφείμ ἀπό τό ἔργο τοῦ (ὑποπεσόντος, δυστυχῶς, στήν αἵρεση τοῦ Οἰκουμενισμοῦ) καθηγητοῦ Βλ. Φειδᾶ “Βυζάντιο· βίος-θεσμοί-κοινωνία-Ἐκκλησία-παιδεία-τέχνη”, Ἀθῆναι 1997 [δ΄ ἔκδ.], σ. 143.

Ὁ π. Σεραφείμ παρουσίασε μετά ἀπό μικρή εἰσαγωγή τό ἔργο τοῦ Μεγάλου Φωτίου, Πατριάρχου ΚΠόλεως (858-867 καί 877-886), ” Ἐπιστολή τῷ περιφανεστάτῳ καί περιβλέπτῳ, ἠγαπημένῳ ἐν Κυρίῳ πνευματικῷ υἱῷ Μιχαήλ, τῷ ἐκ Θεοῦ ἄρχοντι Βουλγαρίας”. Τό ἔργο ἔχει ἐκδοθεῖ καί στήν Ἑλληνική Πατρολογία (Patrologia Graeca) τοῦ Ἀββά Migne (PG 102, 628-696), ἀλλά ἔχει έκδοθεῖ καί ἰδιαιτέρως, μέ εἰσαγωγή καί μετάφραση, ἀπό τόν καθηγητή τῆς Πατρολογίας Παναγιώτη Χρήστου στό περιοδικό “Ἐποπτεία” (τεῦχος Φεβρουαρίου 1992, σσ. 127-177).

Τό πολύτιμο αὐτό ἔργο, ἕνας ἀδάμας πνευματικῆς παιδαγωγίας, ἀλλά καί πολιτικῆς θεωρίας, παρουσιάστηκε ἀπό τόν ὁμιλητή ἐν συνόψει, κατά τό σχεδιάγραμμά του, μέ ἐλάχιστες παραθέσεις τοῦ αὐτουσίου κειμένου. Ὁ ὁμιλητής θεωρεῖ ὅτι τό ἔργο, ὡς δοκίμιο ἐγκοσμίου χριστιανικῆς διοικήσεως (ἀλλά μέ πνευματικές προοπτικές πρός σωτηρίαν), εἶναι ὠφέλιμο καί γιά κάθε Χριστιανό πού ἔχει ἀναλάβει ἔργο  διοικήσεως καί διακυβερνήσεως ἀνθρώπων, ἀκόμη καί σέ ἐγκόσμιο πλαίσιο δράσεως (γιά Χριτιανούς πολιτικούς, διοικητές, ἐργοδότες, διευθυντές, παιδαγωγούς, γονεῖς, ἀλλά βεβαίως καί “διοικητικούς” Κληρικούς).

Τό ἔργο διακρίνεται στά ἑξῆς μέρη, κατά τήν ἐσωτερική διαίρεση τοῦ καθηγητοῦ Χρήστου: (α) Προοίμιο, (β) Τό Σύμβολον τῆς Πίστεως, (γ) Οἰκουμενικές Σύνοδοι, (δ) Ἡ καθαρότητς τῆς Ὀρθοδοξίας, (ε) Ἐμμονή στήν Πίστη, (στ) Τό χριστιανικό ἦθος, (ζ) Προσευχή καί Λατρεία, (η) Μελέτη, (θ) Ἐμφάνισις τοῦ Ἄρχοντος, (ι) Ἡ φιλία, (ια) Οἱ λεπτομέρειες τῆς εὐνομίας, (ιβ) Ἐπίλογος. Τό μέρος τῶν Οἰκουμενικῶν Συνόδων καταλαμβάνει τό ἕν τρίτον τοῦ κειμένου, ὅπως ἐπίσης καί τό ἐκτενές προτελευταῖο μέρος (ια), τό ὁποῖο ἀπαρτίζεται ἀπό περίπου 80 (§§ 52-131) μικρά παραινετικά κεφάλαια ἐν εἴδει παροιμιῶν, ἀποφθεγμάτων.

Ἡ σύγκριση αὐτῆς τῆς “βυζαντινῆς” (Ρωμέηκης, δηλαδή) πολιτικῆς θεωρίας καί τῶν Θεανθρωποκεντρικῶν  – Χριστοκεντρικῶν – προτεραιοτήτων της μέ τήν σημερινή κατάσταση τῆς, πανθομολογούμενης ἄλλωστε καί μή δυναμένης ἀποκρυβῆναι, πολιτικῆς σήψεως στήν Πατρίδα μας, μπορεῖ νά προκαλέσει δάκρυα, ἀλλά καί ἐπίγνωση τῶν λόγων ἐκείνων, γιά τούς ὁποίους ἡ Χριστιανική Αὐτοκρατορία μας, μοναδικό φαινόμενο στήν Ἱστορία, διήρκεσε ὁλοκλήρους ἕνδεκα αἰῶνες! Ἡ σύγκριση τῶν παραινέσεων τοῦ Μ. Φωτίου μέ τόν πολιτικό κυνισμό καί τήν ξηρά γραφειοκρατική “ἀποτελεσματικότητα” πού ἐπικρατεῖ σήμερα, καί ὁ ὁποῖος μπορεῖ νά ἀνιχνευθεῖ πίσω στόν Νικολό Μακιαβέλλι (1469-1527), ἀναδεικνύει τό πνευματικό καί πολιτισμικό ὕψος τῆς πραγματικῶς “πεφωτισμένης [ἐν Χριστῷ] δεσποτείας” τῶν προγόνων μας, πού τόσο πολύ ὁ δυτικός Διαφωτισμός διέβαλε καί τελικῶς κατέστρεψε.

Ἐπί παραδείγματι:
(α) Πρώτιστον καί τιμιώτατον καθῆκον τοῦ Χριστιανοῦ Ἡγεμόνος εἶναι νά κατευθύνει τόν λαό πρός τήν Ὀρθοδοξία, μέσῳ τῆς ὁποίας κατευθυνόμεθα πρός τήν σωτηρία, καί “πρός τήν ἀνατολήν τοῦ νοητοῦ Ἡλίου ἐπειγόμεθα… Διό οὐ μόνον σέ αὐτόν φρονεῖν οὕτω δεῖ καί δοξάζειν, ἀλλά καί τούς ὑπό σέ τεταγμένους εἰς τό αὐτό τῆς ἀληθείας φρόνημα χειραγωγεῖν καί πρός τήν αὐτήν καταρτίζειν Πίστιν καί μηδέν τῆς τοιαύτης σπουδῆς καί ἐπιμελείας ἡγεῖσθαι τιμιώτερον. Ἄρχοντος γάρ ὡς ἀληθῶς μή τῆς ἰδίας μόνον σωτηρίας ποιεῖσθαι φροντίδα, ἀλλά και τόν ἐμπιστευθέντα λαόν τῆς ἴσης ἀξιοῦν προνοίας καί εἰς τήν αὐτήν τῆς θεογνωσίας χειραγωγεῖν τε καί προσκαλεῖσθαι τελειότητα” (§ 29).

(β) Ὀ Μ. Φώτιος ἐπεξηγώντας τήν διαφορά μεταξύ τοῦ Χριστιανοῦ Ἡγεμόνος/ Βασιλέως καί ἑνός τυράννου, τονίζει ὅτι ὁ τύραννος τιμωρεῖ τά ἐγκλήματα πού βλάπτουν τόν ἴδιο, ἀδιαφορώντας γιά τίς ἀδικίες εἰς βάρος τοῦ λαοῦ, ένῷ ἀντιθέτως ὁ Βασιλεύς συγχωρεῖ μέν τίς προσωπικές πρός αὐτόν βλάβες, ἀλλά εἶναι ἀνυποχώρητος στήν ὑπεράσπιση τῶν ὑπηκόων (§ 52)· ἐπίσης, ὁ τύραννος τιμωρεῖ γρήγορα καί μέ ὀργή, ἐνῶ ὁ ἀληθής Ἄρχων προτιμᾷ νά φαίνεται ἀπειλητικός μᾶλλον, παρά νά τιμωρεῖ ἐν τῇ πράξει, καί ἐπιλέγει νά “δημαγωγεῖ σωφρόνως”, διότι “ἄρχοντος ἀρετή μή φθείρειν, ἀλλά πλείους καί βελτίονας ποιεῖν τούς ἀρχομένους” (§ 57). Τέλος (§ 67), ὁ Βασιλεύς ἑνώνει τόν λαό καί τόν στρέφει κατά τῶν ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν, ἐνῷ ὁ τύραννος διχάζει τόν λαό (πρβλ. “διαίρει καί βασίλευε, divide and conquer”), γιά νά ἐξασφαλίζει τήν δική του ἐξουσία: “Τυράννων μέν γάρ στασιάζειν τά πλήθη· ἐν γάρ τῇ κοινῇ φθορᾷ καί διχοστασίᾳ ἡ τυραννίς τήν ἀσφάλειαν ἔχει· ἄρχοντος δέ καί βασιλέως ἀστασίαστον συντηρεῖν τήν ὁμόνοιαν τῶν ὑπηκόων”.

(γ) Ὁ Χριστιανός Βασιλεύς δέν πρέπει νά ἐξαπατᾷ οὔτε ἀκόμη καί τούς ἐχθρούς, ὅταν αὐτοί μέ συνέπεια τηροῦν τίς συνθῆκες εἰρήνης (δηλαδή, “ὁ σκοπός δέν ἀγιάζει τά μέσα”), διότι καθίσταται ἀπατεών καί ἐξαπατητής (§ 85): “Διό μηδέ τούς πιστεύοντάς σοι πολεμίους ἀπάτῃ μετέρχου· εἰ γάρ καί πολέμιοι, ἀλλ’ ὅμως οὐδέν ἔλαττον ἀπατεών καί πλάνος ὁ τούς πεπιστευκότας ἐξαπατήσας”.

(δ) Ἡ Χριστιανική Βασιλεία δέν πρέπει νά βασίζεται κυρίως στά ὅπλα, τήν ἀνδρεία καί τήν στρατηγική, μολονότι αὐτά δέν ἀπαξιώνονται, ἀλλά στήν ἀγάπη τοῦ λαοῦ πρός τόν Ἄρχοντα, τόν Βασιλέα (§ 126): “Ὅπλων καί ἀνδρείας καί στρατηγίας κραταιότερον καί ἀσφαλέστερον νόμιζε τήν εὔνοιαν τῶν ἀρχομένων. Ταύτης μέν γάρ παρούσης καί στρατηγούσης κἀκεῖνα χρήσιμα καί μεγάλην ῥοπήν πρός πάντα παρέχει”.

Καί ὅλα τά ὐπόλοιπα κεφάλαια εἶναι πνευματικῆς ἀξίας ἴσης μέ – ἤ καί ἀνώτερης ἀπό – τά παραπάνω παραδείγματα.

Κάνε ἐγγραφή στό νέο κανάλι τῆς Κατάνυξης τοῦ Youtube πατώντας ἐδῶ: ΚΑΤΑΝΙΧI